BoekrecensieOh pioniers!

Willa Cather toont de ongenaakbaarheid van de prairie

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Afl.2: ‘Oh, pioneers!’

‘Flyover Country’ heet het tegenwoordig, ‘overvliegland’, het uitgestrekte, dunbevolkte midden van Amerika. Het vroegere ‘heartland’ van Amerika, waar onder anderen Nederlanders kwamen om de wildernis te ontginnen, raakt tegenwoordig net als alle agrarische streken ontvolkt. De meeste Amerikanen, onderweg tussen New York en Californië, vliegen eroverheen en kijken erop neer.

Vorig jaar ben ik met mijn gezin van de westkust naar de oostkust gereden, en terwijl we door de deinende prairie reden, als nietige mensjes tussen gras en hemel, duizend kilometer ten westen van Chicago, luisterden we in de auto naar ‘Oh pioniers!’ Deze roman van Willa Cather uit 1913 bracht de kolonisatie van deze afgelegen streek voor ons tot leven. Cather dweept met de mythe van het heldhaftige Westen, maar vertelt ook de andere kant van die (migranten)geschiedenis: de dromen die niet uitkwamen, de eenzaamheid, het verdriet.

Oh pioniers! opent even landelijk en sentimenteel als ‘Het kleine huis op de prairie’, met drie boerenkinderen in een gehucht, maar al snel blijkt het verhaal zich af te spelen in een onherbergzame streek met geïsoleerde boerderijtjes en plaggenhutten (‘de onontkoombare grond in een andere vorm’) waar ‘mannen hun hart braken en stierven’. De kolonisten kunnen de natuur hier nauwelijks de baas. ‘Het land wilde met rust gelaten worden, zijn eigen woeste kracht behouden, zijn wilde schoonheid, zijn ononderbroken somberheid.’

Haat-liefdeverhouding met het platteland

Dit was het toneel van Cathers eigen jeugd, waaraan ze een haat-liefdeverhouding met het platteland heeft overgehouden. Zelf wist Cather (1873-1947) niet hoe snel ze daar weg moest komen. Ze ging studeren aan de Universiteit van Nebraska, waar ze zich graag als man verkleedde en zich ‘William’ noemde. Vervolgens verhuisde ze naar New York, waar ze samenwoonde met Edith Lewis, bijna veertig jaar lang haar partner. Ze was een gevierd schrijfster tijdens haar leven, werd daarna voornamelijk gezien als een regionale figuur, werd vanaf de jaren tachtig in ere hersteld en heeft tegenwoordig een vaste plek in de Amerikaanse canon. In sommige van haar werken, zoals het weemoedige ‘Een verloren vrouw’, zien critici verkapte vrouwenliefdes.

In Oh pioniers! is de schrijfster merkbaar verliefd op haar hoofdpersoon, Alexandra Bergson, een warmhartige Zweedse met ‘de onverschrokken blik van een amazone’. Na de dood van haar vader neemt zij de boerderij over en weet er tegen alle verwachting in een succes van te maken. Alexandra krijgt bij Cather bijna epische proporties, als een slimme zakenvrouw annex Demeter die de vruchten van de aarde binnenhaalt.

Andere personages voelen zich minder op hun plaats op het platteland, zoals Alexandra’s broer Emil, die heeft gestudeerd en de wijde wereld in wil, en het ongelukkig getrouwde Boheemse buurmeisje Marie. Tegenover de Amerikaanse droom plaatst Cather gevoelens van ontheemding en eenzaamheid die de schaduwzijden zijn van migratie, en ze laat zien hoe armoede sporen van onzekerheid en achterdocht nalaat.

Er lopen scheidslijnen door Oh pioniers!, onder andere die tussen winnaars en verliezers. Die kloof is alleen maar groter geworden in de Verenigde Staten. Toch kreeg ik, al rijdend en luisterend naar Cathers beeldschone proza, het gevoel dat ze Amerikanen wilde behoeden voor verdere verdeeldheid: tussen kuststeden en het Midden-Westen, schrijver en boer, immigrant en geboren Amerikaan, tussen hen die het hebben gemaakt en hen wier voorouders het hebben afgelegd tegen de ongenaakbare prairie.

Willa Cather
Oh pioniers!
Karmijn; 208 blz. € 19,95
(vertaling verschijnt in 2021)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden