Beeld Trouw

Boekrecensie Ondergang en opkomst

Wat er op 9/11 gebeurde, tot in het kleinste detail

Journalist Mitchell Zuckoff maakt met verhaalscherven mozaïekvertelling van de gebeurtenissen van 9/11.

In het rookzaaltje van zijn uitvaartcentrum in Somerset, Pennsylvania keek Wally Miller op 11 september 2001 naar de beelden op tv van de twee brandende Twin Towers in New York. Hij draaide zich om naar zijn vader Wilbur en zei: “Je zal maar lijkschouwer in New York zijn.”

Wally Miller voelde mee met deze beroepsgroep. Twee jaar na de overname van het familiebedrijf in 1995 was hij zelf districts-lijkschouwer geworden. Niet dat hij in de functie zelf al met zoiets groots en gruwelijks als in New York te maken had gehad. Zulke dingen gebeurden niet in Somerset en omgeving.

Kort na de opmerking tegen zijn vader ging de telefoon. De secretaresse van de pathologische dienst van het naburige Cambria belde. Er was een vliegramp gebeurd in zijn eigen district: of hij kon komen helpen? De uitvaart­ondernemer dacht in eerste instantie dat iemand hem in de maling nam. Even later stond hij in het veld. Smeltend kunststof droop van de bomen en maakte een sissend geluid als het de grond raakte. Nu moest Miller gaan zoeken naar menselijke resten.

Shanksville

Het verhaal van de lijkschouwer is een van de vele in ‘Ondergang en opkomst van 11 september’ van de Amerikaanse journalist Mitchell Zuckoff. Wally Miller toog aan het werk bij het dorpje Shanksville (245 inwoners), waar de gekaapte Vlucht 93 op weg naar een doelwit in Washington neerkwam, nadat passagiers en bemannings­leden het hadden opgenomen tegen terroristen. De lijkschouwer nam zich voor identificatie van iedereen afzonderlijk mogelijk te maken, ook al kreeg hij het bericht dat de resten van vierhonderd mensen in het veld lagen. Het bleken er uiteindelijk veertig, maar het was desondanks knap ingewikkeld om zijn voornemen waar te maken.

Zuckoffs klus is in sommige opzichten vergelijkbaar met die van Miller. De onderzoeksjournalist, zelf actief op en vlak na 11 september en eerder genomineerd voor de Pulitzer Prize, legt een enorme hoeveelheid verhaalscherven aaneen tot één grote reconstructie van de cascade van gebeurtenissen en van de mensen die de krankzinnige dag achttien jaar geleden meemaakten. De kracht zit in ontroerende, ontzettende en soms onbegrijpelijke details: de vrouw die uit een van de WTC-torens naar beneden besluit te springen met haar tasje in de hand, een gesmolten beveiligingsbeambte achter een balie, een weduwnaar geworden man die de ochtendjas van zijn echtgenote op het wiegje van zijn dochter legt om de geur en de warmte nog even vast te houden en halfverbrande Pentagon-medewerkers ronddolend op de naburige begraafplaats van Arlington. En een moedig slachtoffer dat vindt dat nog meer geweld (de oorlogen in Irak en Afghanistan) niet het antwoord moet zijn op de terreur. Met anderen richt ze daarom September Eleventh Families for Peaceful Tomorrows op.

Beeld Suzanne Kreiter

Hordeur

‘Ondergang en opkomst’ maakt ook nog eens duidelijk hoe onvoorbereid de Verenigde Staten en de wereld waren op wat hun overkwam. History Channel zond een paar maanden voor 11 september 2001 een documentaire uit waarin een expert de kracht van het WTC prees. De torens konden meerdere inslagen van vliegtuigen doorstaan, omdat een constructie de structuur van het gaas van een hordeur had. Een toestel zou niet meer schade aanrichten dan een potlood dat door dat gaas werd geprikt. Alleen de leiding van de brandweer van New York wist dat ze een brand in het WTC niet de baas konden. De eenheden hadden te weinig spuitcapaciteit om twee- tot drieduizend vierkante meter per verdieping aan te kunnen.

Een peiling van 10 september 2001, een dag voor de aanslagen, wees uit dat slechts één procent van de Amerikaanse bevolking terrorisme als de grootste bedreiging voor het land beschouwde. Juist op 11 september stond een oefening van de Amerikaanse luchtbewaking gepland met de naam Vigilant Guardian (Waak­zame Wachter). Het ging onder meer om een gesimuleerde aanval met Russische bommenwerpers en een kaping van een vliegtuig dat daarna uitweek naar een Caribisch eiland.

Iemand had voorgesteld ook te oefenen op het binnenvliegen van een vrachtvliegtuig in het gebouw van de Verenigde Naties in New York. Maar dat scenario was terzijde geschoven als te onwaarschijnlijk. Kapingen verliepen altijd via een haast vergelijkbaar patroon. Amateurpiloten die piloten doodden en zich in gebouwen boorden gingen simpelweg het voorstellingsvermogen te boven. 9/11 schudde de VS op een ongekend wrede manier wakker. De terroristen bereikten los van het neerstorten van Vlucht 93 misschien wel meer dan waar ze op hoopten: de macht van het door hen gehate Westen kon nauwelijks symbolischer ineenstorten dan de Twin Towers deden.

Autoriteiten en diensten improviseerden er op de fatale dag op los, terwijl gebeurtenissen over elkaar heen tuimelden en alle chaos onderling overleg bemoeilijkte. In split seconds werden cruciale beslissingen genomen. Eén zo’n verschrikkelijk dilemma dat snel om een keuze vroeg: moest je een gekaapt vliegtuig met passagiers en al uit de lucht schieten om mogelijk iets veel ergers te voorkomen?

Vallende man

‘Ondergang en opkomst’ is een indrukwekkend monument. Wie nog niet stil is na alle brokstukken die Zuckoff in 540 bladzijdes opdient, wordt dat alsnog met de 34 pagina’s lange lijst met namen van slachtoffers die vielen in het New Yorkse WTC.

9/11 heeft geen iconisch slachtoffer of het moet De Vallende Man van de beroemde foto zijn. Het verhaal van de aanslagen is een verhaal van de grote getallen. Zuckoff maakt daar mensen van en brengt het onvoorstelbare daardoor terug tot ‘behapbare’ proporties.

Kritiek is wel mogelijk op de soms al te ­Hollywood-achtige levenseinden. Misschien proberen nabestaanden het ondraaglijke met ‘mooie’ anekdotes nog enigszins draaglijk te maken, wellicht zit het hem in de selectie van de auteur zelf: feit is dat het stramien van geliefden-zeiden-juist-die-dag-voor-het-afscheid-nog-hoeveel-ze-van-elkaar-hielden wel erg vaak terugkeert. Terwijl er toch ook tal van mensen zullen zijn geweest, die net die ochtend een onbenullige ruzie hadden of juist vergaten iets liefs te zeggen. Juist dat soort bekentenissen hadden het boek nog een extra kracht kunnen geven en het onverwachte en willekeurige van de slachting van 11 september nog tastbaarder gemaakt. 

Oordeel: brengt het onvoorstelbare terug tot ontroerende, ontzettende scènes.  

Mitchell Zuckoff, Ondergang en opkomst. Het verhaal van 11 september, vertaling Pon Ruiter. De Geus; 640 blz. € 29,99.

Lees ook
In ‘Vallende man’ zit het publiek bovenop het trauma van 9/11

In de theaterversie van Vallende man’ over 11 september laat regisseur Julien Gosselin zijn acteurs volgen door camera’s. ‘Het nieuws dat tot ons komt in beelden, is ons nieuwe verhaal.’

Slachtoffer van 9/11 is na 16 jaar geïdentificeerd

De identiteit van een man die omkwam bij de aanval op de New Yorkse Twin Towers is na bijna zestien jaar vastgesteld. Hij is het 1641ste van de in totaal 2753 doden dat werd geïdentificeerd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden