null Beeld

BoekrecensieGeschiedenis

Was mijn vader, die ergerlijke man, een terrorist?

Marta Barone onderzoekt het links-extremistische verleden van haar vader in meeslepend memoir.

Jann Ruyters

De ‘rode jaren’, de jaren zeventig/tachtig van de vorige eeuw, hebben in ons land vooral satire voortgebracht. Vorig jaar nog de succesvolle roman De saamhorigheidsgroep waarin Merijn de Boer de knuffelende, wandelende, veel vergaderende wereldverbeteraars van toen op de hak neemt.

In Italië is de artistieke verwerking van het links-extremistische verleden ernstiger van toon, wat ook komt omdat daar wel doden vielen in die periode van aanslagen en politieke moorden – ook wel de ‘jaren van lood’ genoemd, anni di piombo – die culmineerden in de ontvoering van en de moord op politicus Aldo Moro door de Rode Brigades.

null Beeld

Marta Barone (1987) stuit op dat verleden als ze meer wil weten over het leven van haar vader die ooit, jaren voor haar geboorte, een paar maanden in de gevangenis zat wegens betrokkenheid bij de linkse terreurgroep Prima Linea. Voorheen interesseerde Barone zich niet zo voor die geschiedenis, sowieso niet zo voor die inmiddels overleden vader met wie ze een moeizame relatie had en met wie ze nooit samen woonde.

Ze vond hem een ergerlijke man, ‘chaotisch luidruchtig haveloos gekleed’, iemand die zich als arts onvermoeibaar inzette voor verslaafden, maar die, in de woorden van zijn dochter, een terloopse ‘bijna kinderlijke relatie had met al het andere, kleren, geld, de toekomst’.

De o-zo-herkenbare weerstand jegens ouders

De momenten dat de vader in het openbaar zijn dochter te gretig prijst als typisch een kind van hem, stijgt er zelfs ‘een blauwige giftige woede’ in haar op. “Ik dacht alleen maar: ik ben niet zoals jij, ik zal nooit zoals jij zijn.”

Fraai is hoe de auteur die o-zo-herkenbare weerstand jegens ouders verweeft met haar onderzoek naar haar vaders toch vrij unieke levensloop. Haar verzet verandert in interesse als ze na zijn dood stuit op een juridisch verslag van het proces en de veroordeling van Il Barone.

Het onpersoonlijke, bureaucratische ‘Il’ raakt haar. Het was ‘alsof de hele kwestie nu pas echt werd, weggerukt uit het vage, kleurloze, onnauwkeurige landschap dat het verleden van anderen voor ons is’.

De dochter wil nu de ‘kale feiten’, maar echt recht op haar doel af gaat ze ook dan nog niet; de vaderzoektocht voltrekt zich in dit omzichtige en toch meeslepende memoir in knap gedoseerde horten en stoten. Barone zoekt contact met zijn eerdere vrouwen, duikt in krantenarchieven, bekijkt filmpjes van demonstraties en bezettingen, leest de schotschriften en pamfletten. Ze verbaast zich over dogmatisme en naïviteit. “Ze waren erger dan de ergste katholieken”, noteert ze, “er waren nooit twijfels, geen individuen met hun innerlijke tegenstrijdigheden [...] de massa was intrinsiek goed.”

Waanzin en verwarring

Ze leest over de barre werkomstandigheden in de fabrieken in Turijn, de extreme woningnood, de massa-ontslagen. Ze hoort van vriendinnen over haar vaders betrokkenheid, zijn charisma, zijn ‘violet vuur’. Als ze stuit op een eerder bloedbad dat de dan nog piepjonge geneeskundestudent voor het leven tekent, illustreert dit de waanzin en verwarring van toen.

Verzonken stad is niet bedoeld als ‘daad van vergiffenis’ noch als ‘verweerschrift’ of ‘eerherstel voor goede communisten’, het is niet meer dan ‘een daad van belangstelling’ schrijft Barone. Toch wint in haar de weemoed ‘niet naar dingen die gebeurd zijn maar naar dingen die nooit gebeurd zijn’.

Weemoed is ook wat je aan dit memoir overhoudt, niet alleen door het verhaal van de vader die stukloopt op de omstandigheden, maar ook door het door Barone zo menselijk ingekleurde recente Italiaanse verleden – een tragische geschiedenis vol ‘individuen met tegenstrijdigheden’, zonder ‘intrinsiek goede massa’.

null Beeld

Marta Barone
Verzonken stad
Vert. Manon Smits.
Ambo Anthos; 315 blz. € 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden