BoekrecensieGeschiedenis

Was de legendarische overvaller Black Bart een doortrapte misdadiger of een ziek mens?

null Beeld
Beeld

Gabri van Tussenbroek en Tanja Holzhey over het wonderbaarlijke leven van een ver familielid.

Niets belette Reimund Holzhey om als uit Duitsland afkomstige immigrant een eerlijk bestaan op te bouwen in de Verenigde Staten. Twee ooms hadden zich al jaren voor zijn keuze voor de Nieuwe Wereld in Amerika gevestigd en waren succesvolle ondernemers in het Midden-Westen. Op hen kon hij terugvallen. Holzhey bezat bovendien een uitstekend verstand en was niet te beroerd om de handen uit de mouwen te steken.

Toch belandde hij op het verkeerde pad, blijkt in De laatste overval. Het onwaarschijnlijke leven van Reimund Holzhey (1866-1952) van Gabri van Tussenbroek en Tanja Holzhey (inderdaad een ver familielid van). In het voorjaar en de zomer van 1889 kregen individuele reizigers, postkoetsen en treinen in het gebied bij de Grote Meren te maken met een overvaller die bekendheid kreeg als ‘Black Bart’. Die pleegde het soort berovingen dat later was te zien in westerns.

De man was niet gemaskerd en dat leverde al snel een signalement op: een niet al te lange man met een donkere snor dook onverwacht op en eiste dan spullen van waarde. Hij schuwde daarbij geen agressie. Bij zijn laatste overval viel zelfs een dode. Na een klopjacht werd de man gepakt van wie de politie al iets langer vermoedde dat hij de dader was, Richard Holzhey.

Compliment

Bij zijn arrestatie werd hij met een knuppel bewusteloos geslagen. No hard feelings bij Holzhey. Hij complimenteerde de mensen die hem hadden aangehouden met hun knappe werk en bekende meteen zijn misdaden.

Het boek is met die aanhouding bijna halverwege, maar het aardigste deel moet dan nog komen. Met de handel in foto’s van de overvaller die bepaald lucratief was. Met de mythe die de pers van hem maakte, zeker na een gijzeling van een bewaarder en medegevangenen in de hoop zelf te worden doodgeschoten. Maar vooral met de zoektocht naar de bron van de gekte die rondom de wandaden in Holzheys hoofd sloop. Was hij een doortrapte misdadiger of een ziek mens?

Het oordeel over de overvaller verschoof: aan het eind van zijn proces werd hij veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf en dwangarbeid. In de jaren die volgden gingen mensen anders naar hem kijken op grond van gedrag, getoonde intelligentie, zijn werk als bibliothecaris en redacteur van een gevangeniskrant, plus zijn openhartige bekentenissen over zijn kwaal. En tijdens een tijdelijk verblijf in een instelling voor geesteszieke gevangenen werd Holzhey geopereerd (mogelijk aan zijn hersenen). Die ingreep bracht verbetering en maakte zelfs de Nederlandse pers van die dagen enthousiast: “Peuter alle stervelingen, die niet aardig zijn voor hun medemenschen, een beetje in hun hersens, en we krijgen ’n samenleving zóó braaf, dat rechters, cipiers, advocaten en politieagenten aan vervetting zullen sterven.”

Van Tussenbroek en Holzhey zijn met De laatste overval afgedwaald van hun normale onderwerpen. Hij is in het dagelijks leven hoogleraar stedelijk identiteit aan de Universiteit van Amsterdam en schreef een aantal boeken over de geschiedenis van die stad. Zij is goed thuis in radicale verlichtingsideeën in het toneel. Maar ze hebben leesbaar plezier gehad aan het onderzoeken van het toevallig gevonden familielid van Holzhey.

null Beeld

Gabri van Tussenbroek & Tanja Holzhey
De laatste overval. Het onwaarschijnlijke leven van Reimund Holzhey (1866-1952)
Prometheus; 302 blz. € 22,50

Lees ook:
Russell Shorto: Mijn opa moest wel bij de maffia

Russell Shorto schreef een geschiedenis van de plaatselijke maffia in een klein Amerikaans stadje. En daarmee ook een boek over zijn eigen, beladen, familiegeschiedenis, waarvan hij lang niets wilde weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden