BoekrecensieReligie
Waren de schaapjes van herder Nico voor zijn komst echt zo hulpeloos?
Nicolaas Kluiters, Herder in een verscheurd Libanon
Carole Dagher
Vertaling Benoit Lannoo
Berne Media / Halewijn; 344 blz. € 24,95
★★★
De schrijfster
Carole Dagher (1963) is een Franstalige Libanese journaliste en schrijfster van een aantal (bekroonde) historische romans over het ontstaan van het moderne Libanon. Ook deed ze onderzoek naar de positie van christelijke minderheden als de maronieten in het Midden-Oosten, en de interreligieuze dialoog tussen moslims en christenen aldaar.
De thematiek
In 2013 verscheen de Franse versie van dit boek, dat nu pas in het Nederlands is vertaald. Dat is eigenlijk raar, aangezien het een biografie is van de Nederlandse priester Nicolaas Kluiters (1940-1985), die zeer gewelddadig aan zijn einde kwam in de Noord-Libanese bergen, vlak bij de Syrische grens. Zijn lot dat doet denken aan dat van de monniken van het Algerijnse Tibhirine, dat in 2010 verfilmd werd in Des hommes et des dieux.
De aanleiding voor deze rijkelijk late vertaling is dat vorig jaar januari de procedure in gang is gezet om hem zalig te laten verklaren, en ja, dan word je toch nieuwsgierig naar waaraan hij dat te danken heeft. Ikzelf had nog nooit gehoord van deze zoon van een melkboer uit Delft, die naar de Haagse kunstacademie ging, maar als eenvoudige katholiek niet kon aarden tussen de artistieke bohemiens.
Ook zijn tweede roeping om jezuïet te worden leek aanvankelijk te stranden, omdat hij met ‘alleen maar mulo’ (het vmbo van de jaren zestig) niet voldeed aan de hoge intellectuele toelatingseisen van de orde. Maar dankzij veel vlijt en toewijding trad hij uiteindelijk toch in. Hij vertrok als missionaris naar Libanon, naar een godverlaten uithoek van de Bekaavallei waar de vooral maronitische christenen al jaren zonder pastoor zaten.
Herder Kluiters gaat er zeer voortvarend aan de slag met zijn kudde, op zowel spiritueel, zedelijk, sociaal als economisch vlak, terwijl ondertussen de burgeroorlog uitbreekt. Hij geeft catechese, viert de eucharistie, sticht vrede tussen rivaliserende clans en (her)bouwt met ook Nederlands geld een school, een ziekenhuis, een kerk en nonnenklooster. Hij legt met het hele dorp een weg en irrigatiekanalen aan, richt een naaiatelier op voor de vrouwen en doet alles om te voorkomen dat de bewoners van de arme bergdorpjes wegtrekken naar Beiroet of het buitenland. En al lukt niet alles (tegen de verlokkingen van de winstgevende hasjteelt valt niet op te boksen): het is werkelijk wonderbaarlijk wat ‘Aboena (vader) Nicolas’ vanuit zijn christelijke idealisme in zo’n tien jaar samen met de bewoners van de Bekaavallei tot stand heeft weten te brengen.
Opvallendste stelling
Maar net als zijn werk er in 1985 min of meer opzit, raakt hij vermist. Zijn verminkte lichaam wordt twee weken later in een ravijn gevonden. De daders zijn nooit gevonden. Evenmin is ooit duidelijk geworden waarom hij zo zwaar mishandeld en vermoord is. Was het uit jaloezie op zijn charismatische succes bij de bevolking? Omdat hij een voorbeeldig christen was? En waarom was hij tegen zijn gewoonte in alleen op pad gegaan − had hij als mysticus zijn lot voorvoeld en al aanvaard? Is hij gestorven als martelaar en verdient hij het daarmee om zalig verklaard te worden? Zijn mede-jezuïeten en Carole Dagher vinden volmondig van wel.
Centrale zin
Een uitspraak van Nicolaas’ moeder na zijn dood: ‘Voor Nicolaas was het altijd Goede Vrijdag en werd het nooit Pasen’.
Redenen om dit boek niet te lezen
Dagher prijst Kluiters de hemel in, en u moet wel een verstokte hiernamaalsloochenaar zijn om hem daar geen krukje te gunnen. Nadeel is dat die beoogde zaligverklaring kennelijk een onwaarschijnlijk smetteloos, braaf en hoogdravend opgeschreven levensverhaal vereist. Deze Hollandse herder heeft veel goeds in gang gezet, absoluut, maar waren zijn schaapjes voorheen zonder hem echt zo hulpeloos?
Redenen om dit boek wel te lezen
Zalig of niet, Kluiters bijzondere levenswandel verdient bewondering en erkenning, al was het maar om zijn verdiensten als vredestichter en ontwikkelingswerker. En tussendoor komt u ook nog veel interessants te weten over wat jezuïeten zoal doen, tijdens hun ‘noviciaat’ en daarna.
Lees ook:
Wordt Nico Kluiters zalig verklaard?
Of missionaris Nico Kluiters zalig wordt verklaard, hangt af van het lopende onderzoek naar zijn levenswandel. Risico is volgens een collega-jezuïet dat er in Kluiters’ brieven, die hij vanuit Libanon aan het thuisfront schreef, uitspraken over de islam staan die niet goed vallen.