null Beeld
Beeld

BoekrecensieJ.J. Voskuil

Wandelen met weifelachtige Maarten Koning

Tijdens het wandelen wordt door Maarten en Nicolien veel geruzied. Gerwin van de Werf leest het met afgrijzen en enige wellust.

Ik zou heel graag van wandelen willen houden. Dat heb ik bijna mijn hele leven al, dus het heeft weinig met de coronawandelhype te maken. Ik zie alleen maar voordelen van wandelen: buitenlucht, rustige oefening van het lichaam, noem maar op. Maar vooral: niemand observeert zoals een wandelaar observeert, met aandacht, precisie en verwondering – en niemand denkt zoals een wandelaar denkt, kalm, onbekommerd en vrij. Nou, heb ik dat niet aardig gezegd?

Toch lukt het me niet van wandelen te houden, sterker nog, ik vind er niks aan, ik vermoed dat ik te ongeduldig ben. Op precies dezelfde manier zou ik heel graag van het werk van J.J. Voskuil willen houden, en om dezelfde reden lukt het me niet. Ik zie heus wel dat Het Bureau een onwrikbare kwaliteit bezit, de aandacht voor het kleine, en door het kleine het grote zien… Helaas houd ik meer van verrassing, avontuur, het ongerijmde. Ik ben, kortom, niet de ideale Voskuil-lezer.

In Had je nog willen wandelen? (ondertitel: Mieterse wandelingen met Maarten Koning) brengt Wim Huijser alle wandelscènes uit Bij nader inzien en Het Bureau bij elkaar. ‘Er is waarschijnlijk geen oeuvre waarin zoveel wordt gewandeld als in dat van J.J. Voskuil’ schrijft hij in zijn inleiding. Het was me wel eerder opgevallen ja, Maarten Koning loopt altijd naar zijn werk, en wandelt iedere zondag met zijn vrouw Nicolien, kuiert dikwijls zelf wat. Maar waarom zou je die wandelfragmenten samenbrengen?


J.J. Voskuil Beeld Hollandse Hoogte / Bert Nienhuis
J.J. VoskuilBeeld Hollandse Hoogte / Bert Nienhuis

Het goede nieuws voor de niet-wandelaar is dat het boek helemaal geen literaire wandelgids blijkt te zijn, zoals de ondertitel suggereert. Het gaat helemaal niet om de wandelingen, het gaat om iets anders. Bij Voskuil dienen alle beschrijvingen van onbeduidende handelingen een ander doel: het minutieus tekenen van zijn hoofdpersonen. Dus ook tijdens dat wandelen. De weifelende Maarten en de grillige Nicolien, zelfs in deze versnipperde Voskuil komen ze haarscherp naar voren. Hun ruzies behoren tot de pijnlijkste in de Nederlandse literatuur, en ik lees ze met een bepaald soort afgrijzen waar ook een tikje wellust in zit. Er zit altijd een spanning op die nét niet tot een explosie leidt. Mooi, maar dikwijls komt de oeverloosheid weer om de hoek kijken: ‘In het Amsterdams koffiehuis dronken ze koffie met een appelgebakje. Een oude dame aan een tafeltje naast hen begon een gesprek. Ze bleek op de fiets te zijn.’ Saai, saai. Misschien moet je toch een wandelmentaliteit bezitten om door deze bundel heen te kunnen komen, of woorden als mieters leuk vinden.

Als Maarten Koning zonder Nicolien wandelt heeft hij meer ruimte voor zijn eigen gedachten. Dan komt de lezer dichtbij: ‘Als dit nu eens de zin van het bestaan was: Het waarnemen van kleine variaties in steeds hetzelfde kleine stukje van de wereld waar je toevallig woonde.’ Dit noteert de oudere Maarten Koning, wandelend over de Keizersgracht, kijkend naar een rij oranje lichten langs het water, de straatlantaarns. Dit is ook mooi: hij woont ergens toevallig. Je hoeft je lot niet in eigen hand te nemen, zegt hij in feite, je komt toevallig ergens terecht en gaat daar dan wonen en werken en een beetje wandelen. ‘Dit is genoeg dacht hij, meer hoeft niet.’ Ach, wat zou ik het hem graag nazeggen. Helaas, daarvoor moet je dus van wandelen houden. Ik ga mijn best doen, het moet toch een keer lukken.

null Beeld

J.J. Voskuil
Had je nog willen wandelen?
Samengesteld door Wim Huijser
Van Oorschot; 332 blz. €20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden