null Beeld

BoekrecensieBiografie

Waarom schrijfster Ida Simons alles aanpakte om Nederland te verlaten

Mieke Tillema tekent in Ida Simons een sociale getalenteerde vrouw, die zich gevangen voelt in huwelijk en herinneringen

Sylvia Heimans

In 1958 kwam er een onbekende vrouw op Marga Minco afstappen. Zij deed zomaar een gouden ring met parel om de vinger van de schrijfster en verdween weer. Dit voorval vond plaats op de uitreiking van de Vijverbergprijs aan Minco, voor haar debuut Het bittere kruid.

Die fan was Ida Simons, van wie enkele maanden later Een dwaze maagd verscheen. Bij de herontdekking van haar werk in 2014 schoot dit voorval Minco weer te binnen en kwam het in de krant.

Voor de oorlog was Simons aanstormend concert­pianist geweest. Na de oorlog zette ze zich aan het schrijven, maar een groot oeuvre liet ze niet na, mede vanwege haar vroege, zelfgekozen dood in 1960.

Enig kind van ouders met een niet bijster goed huwelijk

Uit de biografie Ida Simons. pianiste, schrijfster, overlevende blijkt dat de schrijfster al op jonge leeftijd geplaagd werd door depressies. Ze groeide op als enig kind van ouders met een niet bijster goed huwelijk. Net zoals Gittel uit Een dwaze maagd, die ook concertpianiste wilde worden en opgroeit in het vooroorlogse Joodse Antwerpen. Simons verhuisde na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog met haar ouders naar Scheveningen.

Haar interbellum staat volledig in het teken van de muziek. Het plakboek met foto’s en handtekeningen van musici als Horowitz, Rachmaninoff en Bosmans is een mooie bron voor een biograaf – op de laatste bladzijde plakt Simons foto’s van zichzelf.

Ida Simons Beeld
Ida Simons

Simons overleefde de Tweede Wereldoorlog met inmiddels man en zoon. Herinneringen aan Westerbork, Barneveld en Theresienstadt zullen haar echter blijven achtervolgen. Daardoor kan ze een loopbaan als concertpianiste niet meer aan.

In de VS werd ze een uithangbord voor de Nederlandse cultuur

Mieke Tillema maakt duidelijk dat Simons ondanks haar stemmingswisselingen een veelzijdige, opvallend sociale vrouw was die graag in de belangstelling stond. Ze was gul en bewonderend, vandaar ook de ring voor Marga Minco. Een innige vriendschap onderhield ze met de Belgische schrijver Marnix Gijsen en in 1950 reisde ze naar de VS voor kleinschalige pianoconcerten. De voorwaarden waren bepaald niet luxueus: Simons moest haar reiskosten zelf betalen en ze fungeerde vooral als uithangbord voor de Nederlandse cultuur. De concertpodia werden ingeruild voor zaaltjes op universiteiten.

Steeds meer wordt duidelijk dat ze alles aanpakte om Nederland te verlaten. Het land benauwt haar door de oorlogsherinneringen. Bovendien voelde ze zich opgesloten in haar rol als moeder en echtgenote van de succesvolle advocaat en hoogleraar David Simons. Haar eenzaamheid en depressies doen denken aan een bredere stroming onder vrouwelijke auteurs in de jaren vijftig, de grote melancholie. Simons bedekte die met humor en luchtigheid. ‘Na een week werd de verloving gevierd en kort daarop het huwelijk, dat niet ongelukkiger zal zijn geweest dan de meeste andere’, noteert ze in Een dwaze maagd.

Tillema weet Simons levendig te portretteren, maar soms wil je wel dat ze wat verder had doorgezocht of gevraagd. Zo kan zij er niet achter komen of Ida wel of niet een middelbare school heeft doorlopen. Marnix Gijsen krijgt een cadeau van Simons dat hij de rest van zijn leven bij zich draagt, maar wat het is, weet Tillema niet. De biografe heeft duidelijk geworsteld met de familieverhoudingen. Duiken in de ingewikkelde relatie die Simons met haar moeder had, heeft ze niet aangedurfd en ook de moeder-zoon-relatie in de jaren vijftig krijgt weinig diepte. De dood van de schrijfster wordt met grote afstand beschreven – in een levensbeschrijving toch wat onbevredigend.

null Beeld

Mieke Tillema
Ida Simons. Pianiste, Schrijfster, Overlevende
Cossee; 416 blz. € 34,99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden