RecensieOpera

Voor het eerst weer in Wagners authentieke Walhalla

Kent Nagano tijdens Wagners ‘Das Rheingold’ met Concerto Köln en (op de rug gezien) Thomas Mohr als Loge. Beeld Eduardus Lee
Kent Nagano tijdens Wagners ‘Das Rheingold’ met Concerto Köln en (op de rug gezien) Thomas Mohr als Loge.Beeld Eduardus Lee

Opera
Das Rheingold
Concerto Köln
★★★★★

Peter van der Lint

Hoe klonken aambeelden in 1869? In dat jaar ging Das Rheingold in première en in die opera laat Wagner de Nibelungen-smeden lustig op aambeelden los timmeren. Anderhalve eeuw verder zijn die waarschijnlijk weinig veranderd, in tegenstelling tot het meer geijkte instrumentarium dat toen in Wagners orkestbak zat. En hoe dat klonk, konden we ervaren in de NTR ZaterdagMatinee in het Concertgebouw, waarin een poging werd gedaan om die klankwereld te reconstrueren.

Bij voorbaat was dat experiment van Concerto Köln en dirigent Kent Nagano – ondersteund door wetenschappelijk onderzoek naar historisch taalgebruik, gestiek en instrumentarium – al bijzonder te noemen. Het project Wagner-Lesarten dat drie jaar geleden in Keulen werd opgezet, en dat moet leiden tot een complete uitvoering van Der Ring des Nibelungen, poogt tot een mogelijke ‘lezing’ van al die informatie te komen.

Geweldig overtuigend

Men beweert dus niet: zo moet het en niet anders. En toch was deze eerste kennismaking geweldig overtuigend. Alsof je voor het eerst weer in Wagners authentieke Walhalla rondliep. Dat een ensemble als Concerto Köln met deze eer ging strijken is opvallend. Toegegeven, de Rijn waar Wagners epos zich afspeelt, stroomt majestueus door Keulen, maar we kennen het orkest toch vooral als barokensemble. Het was hier uitgegroeid tot een romantisch orkest van ruim negentig man.

Dat speelde onder de inspirerende leiding van Nagano licht en fluks. Men was niet binnen twee uur klaar, zoals Wagner het wilde, maar het scheelde slechts een kwartiertje. Darmsnaren, houten fluiten, originele Wagnertuba’s, weinig vibrato, het hielp allemaal mee om deze nieuwe, authentieke klank op te roepen.

Opvallend dat op sommige plekken meer gedeclameerd werd dan gezongen (een soort melodrama), en dat de zangers uit het hoofd zongen, nergens hun stem hoefden te forceren en met gebaren en mimiek hun rol echt acteerden in deze zeer geslaagde concertante uitvoering.

Uiteindelijk was de klank van het orkest niet eens zo heel verschillend als wat we meestal horen. Een beetje vergelijkbaar met de spectaculaire ‘authentieke’ uitvoering van Mahlers Vijfde symfonie door Teodor Currentzis begin oktober in dezelfde zaal. Maar net als daar liet Nagano spaarzaam portamenti spelen, het glijden van strijkers van de ene naar de andere noot, zorgde hij voor een uitgekiende balans waarin zelfs de vier harpen (een vijfde zat op de gang voor een ver-weg-effect) fantastisch hoorbaar bleven.

Een bijna mendelssohniaanse lichtheid

Vooral de koperblazers zorgden ervoor dat de balans prima bleef. Zij kunnen op deze instrumenten veel minder hard blazen dan op moderne toeters. De houten fluiten en piccolo gaven het geheel soms een bijna mendelssohniaanse lichtheid. Dat alles, en de lagere stemming van A=435 Herz, zorgde ervoor dat alle zangers ontspannen hoorbaar bleven.

Voorop Derek Walton als de uitstekende oppergod Wotan. Een mooi, nasaal geluid en een uitstekende dictie. Die dictie was trouwens bij alle zangers opvallend goed. Ook zonder de boventiteling waren ze woordelijk te verstaan. Thomas Mohr, op een laat moment ingevallen, was al even goed als de listige Loge. Daniel Schmutzhard, een Papageno van naam, kon in deze lichte omgeving geweldig overtuigen als de boze dwerg Alberich.

Maar alle goden, Nibelungen, reuzen en Rijndochters in deze wonderlijke wereld waren eigenlijk optimaal bezet. Met als uitschieter nog Gerhild Romberger die als oergodin Erda halverwege de trap Wotan kwam waarschuwen en dat hij weg moest blijven van de vervloekte ring. Aan dovemansoren gericht natuurlijk, en dus kunnen we in de drie volgende opera’s de authentieke ondergang van de goden gaan meemaken. Niet in de Matinee helaas, wel in Keulen, waar de Rijn zo majestueus doorheen stroomt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden