BoekrecensieDe kolibrie

Vergeefs streven naar bewegingloosheid

Minutieus ontleedt Sandro Veronesi moeizame relaties tussen mannen en vrouwen, tussen ouders en kinderen

Krachtige, soms overrompelende openingsscènes die het leven van zijn hoofdpersonen ontwrichten, zijn het handelsmerk van de Italiaanse schrijver Sandro Veronesi. Zijn laatste roman ‘De kolibrie’ vormt daarop geen uitzondering.

In de wachtkamer van oogarts Marco Carrera zit de psychoanalyticus van Carrera’s vrouw die, in strijd met alle gedragscodes, de echtgenoot van zijn patiënt komt waarschuwen. “Nu gaat het gebeuren. Het vlies dat dokter Carrera beschermde tegen de krachtigste emotionele schok uit zijn met andere krachtige emotionele schokken overladen leven is gesneuveld. Laat ons voor hem bidden, en voor alle schepen op zee.” Leg het boek dan nog maar eens weg.

Veronesi zet altijd sterk in op thema’s als het toeval, het onverklaarbare en het kwaad. Minutieus ontleedt hij moeizame relaties, die tussen mannen en vrouwen, maar ook die binnen een gezin of familie. Opvallend veel van zijn verhalen focussen op vaders en hun grote invloed op het leven van hun kinderen.

ROME, ITALY - FEBRUARY 20: (EDITORS NOTE: This image has been converted in black and white) Italian writer Sandro Veronesi attends "La Fine Del Tempo" book presentation at the Libreria Feltrinelli on February 20, 2020 in Rome, Italy. (Photo by Franco Origlia/Getty Images)Beeld Getty Images

Zo kreeg Gianni Orzan (‘In de ban van mijn vader’) te verwerken dat zijn onlangs overleden vader een onwaarschijnlijk dubbelleven als Russische spion had geleid. Pietro Paladini (‘Kalme chaos’ én ‘Zeldzame aarden’) bivakkeerde na de dood van zijn vrouw wekenlang in zijn auto, pal voor de school van zijn dochter. In het autobiografische ‘Voorspelling’ (‘Misplaatste kussen’) liep Veronesi vooruit op het einde van zijn eigen zieke vader die hem smeekte zijn lijdensweg in te korten. En ook in het levensverhaal van Marco Carrera is de vader prominent aanwezig, zowel in Marco’s beschrijvingen van het leven van zijn eigen vader als in zijn bijzondere verhouding met zijn dochter en kleindochter.

Alles om bewegingloos te blijven

Een ander terugkerend motief in het werk van Veronesi, ook in ‘De kolibrie’, is de reflectie op stilstand en verandering. Onze tijd is geobsedeerd door de noodzaak van verandering en vooruitgang. Leven is verandering. Stilstand is achteruitgang. Of niet? Veronesi’s hoofdpersonen worstelen hiermee. Ook Marco Carrera die zijn leven lang, precies zoals een kolibrie, al zijn energie gebruikt ‘om bewegingloos te blijven’.

Niet vreemd, want Carrera’s leven is een opstapeling van ellende en rouw: de groeistoornis in zijn kindertijd die hem zijn bijnaam ‘de kolibrie’ opleverde, de zelfmoord van zijn zus Irene en de verwoestende weerslag op alle gezinsleden, het ongelukkige huwelijk van zijn ouders, de vervreemding van zijn broer Giacomo, de levenslange platonische verhouding met jeugdliefde Luisa, de psychische problemen van zijn dochter Adele, de pijnlijke scheiding van zijn geesteszieke echtgenote, de via crucis van zijn terminaal zieke ouders, zijn actieve euthanasie op zijn vader en, het dieptepunt, de dood van Adele, twee jaar na de geboorte van zijn vaderloze kleindochter Miraijin.

En toch blijft Marco overeind. En toch houdt hij van zijn leven. Door een experimentele hormoonkuur groeit hij op zijn vijftiende zestien centimeter in acht maanden. Zijn hele leven blijft hij van Luisa houden. Met liefde verzorgt hij zijn terminaal zieke ouders. Met toewijding regelt hij de complexe afwikkeling van hun nalatenschap. Geregeld schrijft hij zijn broer Giacomo, al antwoordt die nooit. En voor zijn doch­ter en kleindochter doet hij alles, alles wat in zijn macht ligt.'

Beeld ANP

‘Opa, waag het niet’

Waarschijnlijk was ‘De kolibrie’ een verstikkende roman geworden als Veronesi dit alles chronologisch had verteld. Maar Veronesi tart juist de chronologie, hij springt heen en weer in de tijd en uiteindelijk zelfs naar de toekomst. Het is een klein wonder dat het resultaat geen onleesbare warboel is, maar meer weg heeft van een luchtig hinkelspel waarvan Veronesi de structuur strak onder controle heeft.

Veronesi wisselt bovendien in tekstsoorten en stijlen. Liefdesbrieven tussen Marco en Luisa, e-mails van Marco aan zijn broer Giacomo met wie hij al decennia geen contact heeft, telefoongesprekken tussen Marco en de psychoanalyticus van zijn ex, whatsappgesprekjes, boedelbeschrijvingen, een con­gres­paper, maar bovenal een paar van die schitterende één-zinhoofdstukken van angstige, wanhopige gedachten die als een kolkende rivier naar de waterval stromen en de hoofdpersoon onontkoombaar in de diepte storten.

Beklemmend en ontroerend is het hoofdstuk ‘Sjikoel & Co (2012)’ dat in één lange adem toewerkt naar het telefoontje dat alle ouders vrezen. Het slotakkoord grijpt de lezer bij de keel: “de lucht was een gloeiend hete stroom, zijn buik een oneindig gat en zijn hoofd een trommel, dichter bij de nul van het leven kun je niet komen, Miraijin werd rustig wakker en glimlachte naar hem, ze was een maand eerder twee geworden, en door gewoon wakker te worden en naar hem te lachen zei ze opa, waag het niet, ze zei geen sprake van, ze zei opa, ik ben er, je moet door.”

Hoopvolle blik op de toekomst

Veronesi’s romans worden in Italië niet zelden aanstootgevend gevonden. De Vaticaanse krant Osservatore romano was furieus over een voyeuristisch, pornografisch hoofdstuk in ‘Kalme chaos’. Ook in ‘De kolibrie’ verweeft Veronesi een aantal onderwerpen die in Italië nog steeds in de taboesfeer zitten: zelfmoord, hulp bij zelfdoding, euthanasie.

‘De kolibrie’ eindigt met een hoopvolle blik op de toekomst en met een hoofdstuk dat gelezen kan worden als een pleidooi voor een zelfverkozen, waardig levenseinde. Na Marco’s diepste dal (‘mijn dochter is dood, snap je? Mijn Adele is dood en ik kan niet naar haar toe omdat ik die kleine meid heb’) zal die kleine meid, Miraijin, uitgroeien tot een lichtend symbool van een nieuwe generatie die alles in het werk stelt om de wereld te redden.

Zij zal Marco bijstaan wanneer hij in 2030 vredig en met empathie voor zijn naasten afscheid neemt van zijn leven, terwijl hij er nog ‘redelijk uitziet’, en ‘voordat de gruwel begint’. Wegzakkend en op een ‘zwevend gevoel van rust, net als onder water’ werpt hij nog één blik op zijn prachtige kleindochter. En weer is er die mooie zin die Veronesi’s eigen vader placht te zeggen: “Laat ons voor hem bidden, en voor alle schepen op zee.”

We doen het graag.

OordeelWervelend hinkelspel met een aangrijpend slot.

Sandro Veronesi
De kolibrie
Vert. Welmoet Hillen. Prometheus; 332 blz. € 22,99

In een eerdere versie van dit artikel stond de vertaler verkeerd vermeld. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden