null Beeld Kwennie Cheng
Beeld Kwennie Cheng

BoekrecensieRoman

Tot cabaretier opgeklommen boerenzoon blijkt onweerstaanbare antiheld in spannende satire

Spannend, streetwise, maar ook oppervlakkig is de nieuwe roman van Jonathan van het Reve. En een aanklacht tegen vermeende deugdzaamheid.

Rob Schouten

De antecedenten van Jonathan van het Reve (1983) liegen er niet om: kleinzoon van de grote Karel van het Reve en dus achterneef van de nog grotere Gerard van het Reve, columnist bij belangrijke titels waaronder de Volkskrant, tekstschrijver bij het Arjen Lubach-team, voorwaar, er zijn mindere geloofsbrieven voor een beginnend schrijver, die overigens zijn debuut, de korte roman De boot en het meisje (2007), al heel wat jaren achter de rug heeft.

Kan hij ook schrijven? Zeker kan hij dat, maar vergeet de literaire Reve-associatie, hier is iemand aan het woord die vooral veel aan hard-boiled Amerikaanse literatuur heeft ­gehad en aan stevig satirische kost, en die het vooral moet hebben van het spannende streetwise verhaal met een hoog straattaal-­gehalte.

En spannend is Fidelio leeft nog zeker, tot aan de laatste pagina. De Fidelio in kwestie is een befaamde tv-cabaretier, bij wie de veelbelovende Pjotr, verteller van het verhaal, als tekstschrijver in dienst treedt. Op zijn eerste ochtend wordt de gehele redactie van Fidelio bij een terroristische aanslag uitgemoord, veertien doden, nog meer dan indertijd bij Charlie Hebdo. Alleen Fidelio zelf overleeft, omdat hij zich op de wc heeft opgesloten.

Was Fidelio wel het doelwit? Boven de redactie huisde immers een orthodox-joods tijdschrift, misschien hadden de terroristen het daar wel op gemunt en was er sprake van een vergis-aanslag.

Leugentjes

Fidelio zelf is een onweerstaanbaar karakter, Achterhoekse boerenzoon, opgeklommen tot groots Nederlandse cabaretier, scherp, grappig maar ook nukkig en een onverbeterlijke zelfingenomen ijdeltuit.

Hij manipuleert iedereen om zich heen, is een begaafd scheldkanon en behoort tot het genus der welsprekende cynici. Hij is daarbij een echte pestkop, achter wiens dieperliggende motieven je maar moeilijk komt; wat dat laatste betreft beantwoordt hij ook nog eens aan het klassieke profiel van de clown.

Van het Reve heeft van hem zo’n prominent en ijzersterk karakter gemaakt, dat de overige personages, verteller Pjotr zelf, de mooie gedienstige Liza en Guy, die eeuwig stoned is, nauwelijks nog uit de verf komen.

Het verhaal van Fidelio leeft nog is vrij eenvoudig. Fidelio heeft dan wel bij toeval het bloedbad overleefd maar maakt zich door een aantal leugentjes ook verdacht.

Waarom heeft hij contacten met Brussel, kende hij de terroristen soms? De overheid wil dat wel eens weten en vraagt Pjotr voor haar te spioneren, wat die zo goed en zo kwaad als het kan, en met tegenzin ook enigszins doet. Pas op de allerlaatste pagina’s komt de aap uit de mouw, zoals het een thriller betaamt.

Ook maar een mens

Maar meer dan het plot, wel goed gedaan maar nou ook weer niet briljant gevonden, boeit in Van het Reves roman de vloed aan ideeën en opinies die Fidelio de wereld in slingert; hij is de hyperintelligente scepticus, die rechts noch links gelooft (links maar een klein beetje meer), en die in bloemrijke taal alle menselijke en maatschappelijke illusies naar de prullenbak verwijst, niet alleen als cabaretier maar ook als werkgever.

Daarom komt zijn eigen zwakte bij de ontknoping aan het eind een beetje als een opluchting: gelukkig, ook maar een mens.

Zijn pijlen richt hij overigens niet op links of rechts, of op de islam of op het medialandschap in Nederland, maar op de vermeende deugdzaamheid van Jan en alleman. Zo krijgt en passant de cultus van de ‘rouwporno’ ­ervan langs, heeft hij het ergens over een ‘deugkabouter’ en wordt ook deze krant in een bijrolletje voor schut gezet, Trouw ­bestaat uit ‘laffe deugrefo’s’ .

Lekker leesbare satire

De rol van verteller Pjotr is heel wat vlakker, hij loopt een beetje mee, schrikt zo nu en dan van Fidelio’s harde taal, wordt een beetje verliefd op Liza, kortom, hij is veel meer een plat karakter dan zijn baas, wat hem uitstekend in staat stelt hem te observeren.

Toch is ook hij van de vlotte, ook wel enigszins oppervlakkige tongriem gesneden. Als zijn vriendin Sofie hem verlaat, omdat hij te weinig thuiskomt: ‘Churchill was ook niet elke avond thuis voor Netflix, toch?’

Daar hoor je duidelijk de tekstschrijver van de vileine cabaretier: gevat, ironisch, over the top. Aan diepere psychologie van zijn ­karakters komt Van het Reve niet toe en dat is, geloof ik, ook helemaal niet zijn intentie.

Fidelio leeft nog is vooral een lekker leesbare, vlotgeschreven satire op een actueel ­thema, terrorisme en hoe de media daarmee omgaan.

null Beeld -
Beeld -

Jonathan van het Reve
Fidelio leeft nog
Das Mag; 284 blz. €22,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden