Recensie Roman

Toneelschrijver Regina Porter kan in haar debuutroman met één zin alles op z’n kop zetten

Regina Porter moet een ontzettend goed oor hebben voor andermans conversaties. De Amerikaanse toneel- en nu ook romanschrijfster geeft in ‘De reizigers’ de meest uiteenlopende mensen een stem. Kinderen, bejaarden, wetenschappers, een brandweerman, soldaten. Ze spreken tot de lezer tussen pakweg begin jaren vijftig tot in onze eeuw, en allemaal klinken ze alsof ze echte gesprekken hebben.

Ik stel me zo voor dat Porter veel heeft gelezen en geluisterd, in het openbaar vervoer wellicht, of in cafés, en dat ze op een gegeven moment één gemeenschappelijk verhaal opmerkte. Dat verhaal, over trauma’s, seks, macht en de drang om opnieuw te beginnen, vertelt ze in haar debuutroman, die al voor verschijnen aan vele landen was verkocht en in de VS figureerde op vele lijstjes van ‘beste boek van 2019’.

‘De reizigers’ start met een soort handleiding bij het boek – en ik had die nodig. Er zijn een paar hoofdpersonages, die elkaar in hun soms lange leven tegenkomen, maar hun start is heel verschillend. Zo is een deel van de vertellers zwart en een deel wit. Welke kleur bij wie hoort, staat niet in de handleiding, en dat maakt je als lezer bewust van iets heel wonderlijks. Ik stelde soms per alinea mijn idee over de kleur van de spreker bij. Onwillekeurig heb je aan iemand verbonden dat hij blank is – totdat hij, bijna achteloos, want zo ging en gaat dat, als volkomen vanzelfsprekend racistisch bejegend wordt. Een regel verder is alles verschoven.

Porter schrijft beeldend en toegankelijk – wat niet betekent dat ‘De reizigers’ een makkelijk boek is. Andermans gesprekken zijn niet altijd goed te volgen, zeker niet als je er meerdere tegelijk meeluistert. Grofweg gaat het verhaal over de nazaten van Vietnamveteraan Eddie en advocaat James. Hun gezamenlijke kleinkinderen zijn multiraciaal, hebben van beide kanten wat kleur geërfd, maar ook emotionele bagage. Er is de avontuurlijke Eloise, die in mannenkleren gaat leven, en haar eerste liefde Agnes, die niet alleen die gevoelens, maar ook een gewelddadig incident in haar jeugd totaal ontkent.

Rosencrantz en Guildenstern zijn dood

Iedereen doet op zijn eigen manier zijn best om zich in het bestaan te handhaven, en zo veel mogelijk een band te krijgen met de mensen om zich heen. “De liefde was een spier. Je gebruikt haar, je oefende haar en als beloning werd je er buigzamer en sterker van.”

Soms zijn de personages ouder, dan zijn ze weer jonger. Om hen heen verandert de wereld, en het lijkt normaler te worden om in allerlei huidskleuren met elkaar ­samen te leven. Lijkt. Want als James met zijn kleinkinderen over straat gaat, zijn zijn gevoelens net zo gemengd als hun raciale oorsprong. Hoeveel hij ook van ze houdt. Alleen al vanwege die gevoelens zou het zomaar kunnen dat ook deze kleintjes weer terechtkomen in de maalstroom van vragen over wie ze zijn, hoe ze zo hebben kunnen worden, en of er nog een nieuwe start te maken valt – net als al hun voorouders.“‘Je gaat onderdoor aan de kleine wreedheden’, zei ze. “Nooit aan het grote leed, de dingen die je aan kan wijzen, waar je van kunt zeggen: ‘Kijk, hier doet het pijn’, maar juist de wonden waarvan je niet eens weet dat ze er zitten tot je op een dag een kom venkelsoep zit te eten of ligt te zonnebaden bij het zwembad en je ineens verlamd voelt, je niet kunt verroeren omdat je beseft: iets in mij is gestorven, wat is me aangedaan, en waarom heb ik het laten gebeuren? En nu, en nu, en nu …”

Een grote rol in ‘De reizigers’ spelen Shakespeare’s ‘Hamlet’ en een veel later toneelstuk dat daarop voortborduurt: Tom Stoppards ‘Rosencrantz en Guildenstern zijn dood’. Eddie kan het echte leven eigenlijk slechts draaglijk houden door alle gebeurtenissen daarin te vertalen naar de personages uit de toneeltekst die hij al decennia met zich meesleept. Als zijn dochter vraagt wat hij toch in zichzelf staat te praten, antwoordt hij dat hij de vierde wand aan het doorbreken is.

Op een bepaalde manier proberen alle personages dat: de onzichtbare muur wegnemen die de spelers in het leven (dat alsmaar opnieuw hernomen toneelstuk) scheidt van de toeschouwers. Het merendeel van hen lukt het niet, maar Porter komt een heel eind.

Oordeel: Beeldend, toegankelijk, maar niet gemakkelijk.

Regina Porter
De reizigers
Vert. Lette Vos
De Bezige Bij; 336 blz. € 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden