Susanna Clarke  Beeld Sarah Lee
Susanna ClarkeBeeld Sarah Lee

RecensieBoek

Susanna Clarkes ‘Piranesi’ laat je geloven in creativiteit als leidraad in het leven

Piranesi van Susanna Clarke laat je geloven in creativiteit als leidraad in het leven.

Soms gebeurt het dat je, wanneer je een roman na de laatste bladzijde dichtslaat, overvallen wordt door heimwee naar de wereld die erin beschreven werd. Piranesi is zo’n roman.

De Engelse Susanna Clarke beschrijft in haar tweede roman (zestien jaar na haar debuut) het leven van de 35-jarige Piranesi, die zichzelf wetenschapper noemt. Verder weet hij niets over zichzelf, behalve dat hij woont in een zich oneindig in alle richtingen uitstrekkend labyrint van grote, hoge, witte zalen. Marmeren standbeelden vormen zijn dagelijks gezelschap. Zijn voornaamste bezigheid is het in kaart brengen van het labyrint, dat hij als vriendelijke, gulle entiteit beschouwt, en het catalogiseren van de beelden. Twee keer per week spreekt hij kort af met de Ander, de enige andere mens die in het labyrint schijnt te vertoeven en die – eveneens wetenschapper – op zoek is naar wijsheden en kennis uit het verleden. Op de verdieping boven die van Piranesi zijn veel plafonds ingestort, en hebben zon, mist en regen vrij spel. Op de verdieping eronder stromen zeeën uit vier richtingen. Bij eb valt het droog en soms is er een angstaanjagende, kolkende vloedgolf als de vier getijden samenkomen.

Steeds meer dingen die Piranesi niet begrijpt

Er gebeuren steeds meer dingen die Piranesi niet begrijpt. Hij ontmoet, ver weg van zijn eigen zalen, een derde persoon, die hem vertelt dat de zoektocht van de Ander naar oude kennis tevergeefs is: “Stel je voor dat het water ondergronds stroomt. Het stroomt jaar na jaar door dezelfde scheuren en het slijt steen weg. Millennia later heb je een grottenstelsel. Maar wat je niet hebt, is het water dat het stelsel oorspronkelijk creëerde. Dat is allang weg.” De man heeft het ook over een andere wereld. En hij zegt dat wie lang in het labyrint blijft hangen, gaat lijden aan geheugenverlies en mentale ineenstorting.

Vanaf dat moment is Piranesi verontrust. Is dat wat hem overkomen is? Aan de hand van oude dagboeken probeert hij zijn eigen geschiedenis en die van de Ander te reconstrueren, wat een spannende, intelligente speurtocht oplevert.

Clarke wekt Piranesi’s wereld tot leven met tot de verbeelding sprekende details: Het standbeeld van een faun, een beeldengroep – drie keer levensgroot – van mannen die met hun romp uit de muren komen en zich met hun armen naar achteren afzetten, alsof ze worstelen om geboren te worden. En dan is er nog de vrouw met een bijenkorf, met marmeren bijen zo groot als Piranesi’s duim, waarvan er eentje verontrustend over het linkeroog van de vrouw kruipt.

Het leven dat we anno 2020 zijn kwijtgeraakt

Clarke toont Piranesi’s liefde voor deze ruimtes, die hem in leven houden doordat hij regenwater opvangt en vissen en zeewier uit de poelen beneden haalt. Het leven in het labyrint is eenvoudig, vredig en rustgevend, en natuurlijk verwijst dat alles naar het leven dat we anno 2020 zijn kwijtgeraakt, nu alles druk en complex lijkt te zijn.

Net zo natuurlijk verwijst de naam Piranesi naar de achttiende-eeuwse kunstenaar die bekend werd met zijn architectonische fantasieën. Als lezer wil je voortdurend terug naar de door Clark beschreven zalen, naar de mogelijkheden die deze ruimtes in je hoofd scheppen. Maar de grootste kracht van de roman is dat je na afloop blijft hopen op wetenschappelijke wonderen, en blijft geloven in creativiteit als leidraad voor het leven.

null Beeld
Beeld

Susanna Clarke
Piranesi
Vert.Jacqueline Smit. Orlando;
270 blz. € 22,50

Lees ook:

Vooral voor fantasyfans

Clarke verdient al de lof en al de aandacht die zij krijgt, maar haar gehypte boek ontstijgt het fantasy-genre niet.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden