Liefde aan de Costa Brava, augustus 1975.

BoekrecensieRoman

Spanje in de seventies: leven en liefhebben onder dictator Franco

Liefde aan de Costa Brava, augustus 1975.Beeld Getty Images

Eduardo Mendoza duikt in de vroege jaren zeventig, toen ook het Spanje van Franco zich loswrong. Heerlijk, die oeverloze gesprekken over alles en niets.

Berthold van Maris

Terwijl eerdere romans als De stad der wonderen en De neergang van Madrid gesitueerd waren in een verder verleden, schreef Eduardo Mendoza nu een trilogie over dat deel van de twintigste eeuw dat hij zelf heeft meegemaakt. Drie romans met autobiografische elementen, waarin hij vooral een tijdsbeeld schetst en waarvoor hij verschillende genres met elkaar vermengt: psychologische roman, komedie, klucht, avonturenroman, memoires.

Het eerste deel is nu in het Nederlands verschenen en behandelt de periode van 1968 tot 1973. Spanje is dan al dertig jaar een autoritair bestuurd land. Dictator Francisco Franco en zijn politieke adviseurs laten de teugels een klein beetje vieren en slagen erin om steeds grotere hoeveelheden toeristen naar Spanje te lokken, met als reclameslogan: Spain is different.

Al die West-Europese toeristen komen niet alleen voor het strand en de zon, maar ook voor de Spanjaarden, die volgens Mendoza anders waren: ‘vrolijker en onbezorgder, vriendelijker en losser, maar ook werkschuw, minder verantwoordelijk, schaamtelozer’.

Conservatieve Spanjaarden werden knullige anachronismen

Net als elders in Europa wordt de omgang met liefde en seks ook in Barcelona en Madrid wat losser. Conservatieve Spanjaarden, die nog altijd blij zijn met Franco, worden door de rest van de bevolking gezien als knullige anachronismen.

Rufo Batalla, de hoofdpersoon en tevens alter ego van de auteur (volgens de auteur zelf), heeft zo zijn eigen kijk op de maatschappelijke veranderingen. Voorheen deden mensen moeite om zich correct en fatsoenlijk te gedragen en dat had voordelen. Maar de veranderingen in de jaren zestig en zeventig hebben ook voordelen: ‘Hoewel ze tot veel narigheid leidden’ – zoals scheidingen – ‘stelden ze mensen ook in staat om te zien hoe de ander wezenlijk was’.

Tijdgeest, het weekendmagazine van Trouw, bespreekt iedere week romans, geschiedenisboeken, kinderliteratuur en nog veel meer. U leest onze boekrecensies hier.

Want ‘de vaststelling dat iemand die dichtbij je staat tekortkomingen heeft die je ook in jezelf herkent, leidt tot begrip en maakt oprechte genegenheid (...) mogelijk’.

Een flauwekulbaantje in New York, waar een levendige gay-scene opkomt

Een deel van het boek speelt in Spanje, een ander deel in New York. Daar krijgt Rufo een flauwekulbaantje bij een organisatie die de handel met Spanje moet stimuleren.

Rufo en zijn Spaanse collega’s ontpoppen zich als nieuwsgierige, maar ook eigenzinnige toeschouwers van wat er allemaal in de VS gebeurt: Nixon, Watergate, de angst voor een atoomoorlog, de sfeer van de Koude Oorlog, de opkomst van een levendige gay-scene. En dan is er nog de kunstscene met popart, conceptuele kunst en anti-kunst. En o ja, wat ze ook heel erg bezighoudt: de vrouwen gedragen zich in New York heel anders dan in Spanje.

Andy Warhol en vriendinnen komen aan bij het Trans-Lux Theater. Beeld Bettmann Archive
Andy Warhol en vriendinnen komen aan bij het Trans-Lux Theater.Beeld Bettmann Archive

De auteur werkte in de jaren zeventig in New York, bij de Verenigde Naties. Maar in hoeverre de New-Yorkse avonturen in dit boek autobiografisch zijn, is niet zo heel belangrijk. Veel belangrijker is wat Mendoza doet met die herinneringen, hoe hij stileert.

De tijdgeest van de jaren zestig en zeventig komt vooral naar boven in de vele gesprekken die de personages met elkaar hebben, waarin ze onbekommerd en vaak heerlijk ongenuanceerd praten over van alles en nog wat.

Terwijl zulke conversaties in het echte leven vaak ongelofelijk vervelend zijn, zijn ze in dit boek altijd interessant, prikkelend en vaak ook grappig.

Democratie of dictatuur? Om het even. Als de ambtenarij maar functioneert

Mensen kunnen soms iets met heel veel overtuiging beweren en later het tegenovergestelde, met evenveel overtuiging. Mendoza houdt van dergelijke situaties. Als iemand Rufo weer eens uitgebreid verteld heeft hoe de wereld in elkaar zit, vraagt de held van deze roman zich af of dat allemaal onzin was of dat er een diepere waarheid in schuilt.

Als zijn Spaanse baas omstandig heeft uitgelegd dat een goed functionerende ambtenarij belangrijker is voor het welzijn van de mensen dan de vraag of die mensen onder een dictatuur dan wel een democratie leven, weet Rufo niet goed of zijn baas ‘zo gek was als een deur of dat hij het laatste bastion was van een oeroude wijsheid’.

Het boek geeft een levendige beschrijving van de New-Yorkse gay-scene in die jaren. Die was vrolijk en spannend, met veel dark rooms, veel leer en veel slechte smaak. Rufo bezoekt die gelegenheden als een geïnteresseerde buitenstaander. Een al wat oudere man zegt tegen hem: ‘Ik heb heel mijn leven van dit ogenblik gedroomd. Deze bevrijding, bedoel ik. Eindelijk is het zover. Maar ik had nooit gedacht dat die zou komen in de vorm van een klucht.’

Wie twintiger was in de jaren zestig, zeventig of tachtig, zal veel herkennen in de avonturen van Rufo Batalla. Het vage gerommel met het andere of zelfde geslacht. De oeverloze gesprekken over alles en niets. En misschien ook wel de armoedige omstandigheden waarmee het volwassen leven vaak begint. Slechte behuizing, gebrek aan geld. De schelmenromanachtige situaties waartoe dat soms kan leiden.

Mendoza doet alleen nog waar hij zin in heeft

Bij het lezen van dit boek krijg je het gevoel dat de auteur het stadium heeft bereikt, toen dit boek verscheen was hij 75 jaar, dat hij alleen nog doet waar hij zin in heeft. Dat merk je aan de losse, vrije structuur. Het is meer een opeenvolging van episoden dan een verhaal dat zorgvuldig opbouwt en beweegt naar een duidelijk eindpunt.

De auteur is niet bang voor uitweidingen, zoals over de geschiedenis van de nadagen van Franco, of voor een vertelling binnen een vertelling: hij schildert ergens uitvoerig de door hemzelf verzonnen vroegmiddeleeuwse geschiedenis van Lijfland, een verdwenen land in de Baltische regio.

Omdat Mendoza een liefhebber is van avonturenromans en detectives, heeft hij er wel nog een secundaire verhaallijn aan toegevoegd: Rufo raakt op een of andere vreemde manier bevriend met een geheimzinnige Baltische kroonprins.

Wat die verhaallijn gemeen heeft met de memoires-achtige passages: ook de kroonprins en de mensen om hem heen hebben een eigenzinnige kijk op het leven en weten dat fraai te verwoorden.

null Beeld

Eduardo Mendoza
De koning ontvangt
(El rey recibe) Vert. Jos den Bekker
Meulenhoff; 316 blz. € 25

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden