null Beeld
Beeld

BoekrecensieNovelle

Sierlijke novelle van Jeroen Olyslaegers gaat vooral over taal

Jeroen Olyslaegers’ novelle Willem en mijn wellust draait om gestolen brieven, maar toont tegelijkertijd hoe we middels woorden verhullen, onszelf bedriegen, opbouwen en afbreken.

Gerwin van der Werf

Jeroen Olyslaegers keert terug naar het Antwerpen van de zestiende eeuw, het decor van zijn vorige boek Wildevrouw, om meesterdrukker Willem Silvius uit de vergetelheid te halen. Deze Silvius werkte samen met een andere grootheid uit de boekdrukkunst, Christoffel Plantijn. Wie rondloopt in het fraaie museum Plantin-Moretus, de oude drukkerij van Plantijn in Antwerpen, loopt dus ook in de voetsporen van deze Willem Silvius. De meesterdrukker ‘des konings’ werd er ­tijdens de beeldenstorm van 1566 op verdenking van het sympathiseren met de protestanten ­gevangengezet.

Olyslaegers’ novelle Willem en mijn wellust draait om de brieven die deze Willem in gevangenschap aan zijn vrouw schreef. Aan het einde van de negentiende eeuw krijgt een feuilletonschrijver genaamd Hippolyte van Damme deze brieven in handen. Dat wil zeggen, hij steelt ze van een boekenantiquair. Hij meent goud in handen te hebben, de brisante brieven zullen zijn in het slop geraakte carrière als schrijver weer vlot trekken.

Zwierig en aards tegelijk

Tegelijk met de diefstal van de brieven raakt Hippolyte in een affaire verzeild met een mysterieuze dame die hij in de trein ontmoet. Tijdens hun geheime ontmoetingen leest hij de brieven voor, hij vouwt ze uit en legt ze op haar naakte billen. Zo vangt Olyslaegers in één sterk beeld de schande van de diefstal en die van het overspel. Want dit is waar hij op uit is, of liever, waar Hippolyte zijn zinnen op heeft gezet: te begrijpen wat het ontvreemden van andermans bezit betekent.

Jeroen Olyslaegers Beeld Stephan Vanfleteren
Jeroen OlyslaegersBeeld Stephan Vanfleteren

Meer dan om de gebeurtenissen, die hierboven grotendeels beschreven zijn, draait de novelle om de hersenspinsels van de verteller ten aanzien van zijn daden. Die vormen ook de grootste attractie van het boek, het staat er allemaal in proza dat zwierig en aards tegelijk is, zoals altijd bij Olyslaegers, maar dat ditmaal ook fijn negentiende-eeuws aandoet. Als het over die diefstal gaat klinkt dat zo: ‘Mensen die zich verdoemen tot een permanent schuldgevoel hebben het niet begrepen. De meerderheid werd geboren met een geweten en het vermogen om daar met zichzelf over te onderhandelen tot aan de rand van het graf.’ Of dezelfde boodschap in kortere bewoording: ‘Ge leeft met uw zonden gelijk ge uw scheve tanden aanvaardt’. Nog als Hippolyte mijmert over die andere zonde: de wellust. Dan klinkt het bijvoorbeeld zo: ‘Ge wordt pas een speler wanneer de vrouw zelf ook een speler blijkt en ge zijt verloren wanneer ge dat beseft. Ge wordt een veroveraar wanneer ge ook uzelf tot buit verklaart.’

Het geheugen als schunnige bediende

Hippolyte noemt zijn geheugen een ‘schunnige bediende’, die de bemoeizieke moraalridder die ook in zijn hoofd zit te slim af moet zijn. Hij vertelt het hele verhaal op het einde van zijn leven, als hij moet vaststellen dat noch de ene noch de andere zonde hem veel gebracht heeft – en toch ook alles: het verhaal van zijn leven.

In zekere zin is Willem en mijn wellust een spin-off van Wildevrouw, die grote roman over Antwerpen en de vakmensen en vrijbuiters die er aan de kost proberen te komen. Maar als je beter kijkt, is het meer dan dat: het is een boek dat gaat over taal, over hoe de taal een instrument is dat we kunnen inzetten om betekenis te geven, maar ook om te verhullen, onszelf te bedriegen, op te bouwen en af te breken. Met Willem en mijn wellust levert Jeroen Olyslaegers een buiten­gewoon sierlijke novelle af.

null Beeld
Beeld

Jeroen Olyslaegers
Willem en mijn wellust
De Bezige Bij; 97 blz. €18,99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden