Elma Drayer

Boekrecensie Elma Drayer

Schuld verward met schaamte

Elma Drayer

Elma Drayer trekt ten strijde tegen uit Amerika overgewaaide identiteitspolitiek.

Leliewitte, nogal nuffige domineesdochter uit Friesland, woonachtig in het welgestelde Amsterdam-Zuid mengt zich in het racismedebat. Opiniemaker Elma Drayer verontschuldigt zich maar meteen aan het begin van haar boek ‘Witte schuld. Over identiteitspolitiek’: “Het zou een leugen zijn te beweren dat ik geen aarzeling voel om me te mengen in dit debat.”

In de de ogen van de meest fanatieke belijders van identiteitspolitiek kan het nauwelijks aanmatigender. Of toch wel? Waarschijnlijk scoort een bespreking van Drayers boek door een al even leliewitte, nogal nuffige boekhouderszoon uit Noord-Brabant, woonachtig in Limburg, nog meer minpunten in deze kringen. Én white privilege én male privilege. Dat ontneemt deze recensent elk recht van spreken.

Toch staat hier een stukje. Omdat je, om met Drayer te spreken, niet alles aan den lijve hoeft te hebben ondervonden om er een mening over te hebben. Het groepje spreek­gerechtigden over genitale verminking of verkrachting zou anders ook erg beperkt blijven.

Geen waarheid maar kwakzalverij

‘Witte schuld’ komt voort uit Drayers ergernis over de snelle opmars van het uit Amerika overgewaaide identiteitspolitieke denken in Nederland, in het racismedebat in het bijzonder. Ze signaleert het besmet verklaren van terminologie en van andere meningen, en het relativeren van absolute waarheden. De schrijfster citeert Karel van ’t Reve: “Hoe kun je wetenschap bedrijven als je niet langer kunt zeggen wat je voor waar houdt? Men kan niet Gode en de Mammon tegelijk dienen. Als je enig belang boven de waarheid stelt bedrijf je niet langer waarheid maar kwakzalverij.”

Drayer schuwt de provocatie niet. In haar columns, voorheen in Trouw, tegenwoordig in de Volkskrant, neemt ze graag uitdagend stelling. De titel van haar nieuwe boek verwijst naar ‘Witte onschuld. Paradoxen van kolonialisme en ras’ van emeritus hoogleraar culturele antropologie Gloria Wekker. Die moet het in Drayers boek geregeld ontgelden. Net als Anousha Nzume (‘Hallo witte mensen’), die volgens Drayer net als Wekker schuld met schaamte verwart en mensen reduceert tot hun huidskleur of andere achtergrond. Veel doet Drayer denken aan extreem-links van enkele decennia geleden, tot aan de openbare excommunicatie van andersdenkenden toe. Werden toen in eigen kring geregeld ‘handlangers van het grootkapitaal’ ontmaskerd, nu worden mensen met een migratieachtergrond ‘die in positieve zin het slachtoffer­sjabloon doorbreken’ weggezet als ‘Uncle Tom’, ’basja’ (huisslaaf) of ‘bounty’.

Drayer heeft terecht moeite met de onverzoenlijkheid die in radicale stellingnames besloten ligt. “Identiteitspolitiek is een giffabriekje dat alleen maar méér identiteitspolitiek produceert”, schrijft ze. “En zelf zie ik nog niet het begin van het einde in zicht.” De auteur verzuimt echter uit te zoomen naar het brede opinieklimaat, waar steeds meer mensen, ook gematigder stemmen, zich verschansen in hun eigen gelijk. De Partij voor de Vrijheid van Wilders en het Forum voor Democratie van Thierry Baudet beschouwt Drayer ook als identiteitspolitieke partijen, ‘niet openlijk, wel in de praktijk’. Maar hun rol bij het kweken van voedingsbodem voor identiteitspolitiek en de effecten van het wegzetten van groepen (‘kut-Marokkanen’, ‘dobbernegers’) laat ze vrijwel buiten beschouwing.

Diversiteit

Nieuwsorganisaties zijn nooit volmaakte afspiegelingen van de samenleving geweest, stelt Drayer. Diversiteit op redacties nastreven voor nieuwe visies is in haar ogen onzin. De journalistiek moet geen moreel-ideologische doelen nastreven. Dat vertroebelt de blik op de werkelijkheid maar. Diversiteit is enkel nastrevenswaardig omdat je geen mensen moet willen buitensluiten. Dat is te kort door de bocht. Diversiteit op redacties kan wel degelijk verandering zonder vertroebeling teweegbrengen, zo bewezen de talkshows van Humberto Tan en Margriet van der Linden, die meer mensen van kleur en vrouwen aan tafel wisten te krijgen.

Zo onderschat Drayer ook de rol die groepen op de flanken kunnen spelen bij het op gang brengen van een debat. De discussie over Zwarte Piet mag ontspoord zijn, zonder geharnast activisme was de mening van veel Nederlanders over de knecht waarschijnlijk nooit gaan schuiven.

Drayers boek is ondanks die minpunten een nuttige bijdrage aan de discussie en een hartstochtelijk pleidooi voor veelkleurigheid in maatschappij en debat. Haar belangrijkste boodschap: zelfgekozen isolement en verkettering van anderen zijn een slecht recept in de strijd tegen buitensluiting.

Oordeel: Terechte kritiek, al richt die zich te sterk op alleen de opiniemakers in het debat over racisme. 

Elma Drayer
Witte schuld. Over identiteitspolitiek
Atlas Contact; 190 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden