null Beeld

BoekrecensieRoman

Satirisch spel rond verraad aan een dode moeder

Damon Galgut spiegelt in ‘De Belofte’ de recente geschiedenis van Zuid-Afrika in de geschiedenis van een Afrikaner familie.

Aan het einde van de jaren tachtig balanceerde Zuid-Afrika op een breukvlak. Naarmate het apartheidssysteem harder in zijn voegen begon te kraken, kreeg de toekomstige democratie scherper contouren. Er werd gesproken van een regenboognatie, van nieuwe hoop. Alles stond in het teken van een beloftevolle toekomst.

Op dit breukvlak laat Damon Galgut De belofte beginnen, een roman over de Afrikaner familie Swart en hun boerderij even buiten de hoofdstad Pretoria. Het boek laat zien hoe de grote politieke en sociale veranderingen doorwerken in de kleine kring van witte bazen en hun zwarte knechten.

Indrukwekkend satirisch spel

Als thema lijkt dat misschien niet zo origineel, maar Galgut, die al twee keer de shortlist van de Booker Prize haalde, maakt er een indrukwekkend satirisch spel van met familiesaga, nationale geschiedenis en maatschappijkritiek als bestanddelen. Behendig laat hij zijn verteller boven de personages cirkelen, met de priemende blik van een arend die vanaf grote hoogte zijn prooi bespiedt. Meermaals maakt hij ook een duikvlucht en stapt ín de personages, hun intieme ervaringen en kwetsbare plekken. Alle bewegingen, van veraf en nabij, worden precies en virtuoos uitgevoerd, en door vertaler Rob van der Veer prachtig weergegeven.

De belofte is gecomponeerd rond het sterven van vier familieleden: vader, moeder, Astrid en Anton. Tussen hun overlijden ligt telkens een periode van ongeveer zeven jaar; in de tussentijd is het grote verhaal van Zuid–Afrika steeds ingrijpend veranderd. Elke keer komen de overgebleven gezinsleden voor de begrafenis terug naar huis, en krijgen onderliggende conflicten de kans om verder op te lopen of zelfs tot een uitbarsting te leiden.

Damon Galgut in 2010 Beeld Getty Images
Damon Galgut in 2010Beeld Getty Images

Altijd draait het daarbij om iets waarvan de jongste dochter Amor – bij Galgut zijn namen er nooit zomaar – getuige is geweest. Op haar sterfbed heeft de moeder haar man laten beloven om het huisje waarin de zwarte werkster Salomé en haar gezin wonen aan deze werkster te geven.

Familiegeweten

De roman begint wanneer het gezin na de dood van de moeder op de boerderij bij elkaar komt. Dan herinnert de dertienjarige Amor haar vader aan zijn belofte. De spanning loopt op en bereikt een climax als Amor kort voordat de kist naar het graf gedragen wordt voor de eerste keer ongesteld wordt en zich naar de wc moet haasten. De anderen vragen zich af waar ze blijft. Vanaf dat moment krijgen haar afwezigheid en afzijdigheid én haar rol als de behoeder van de belofte en daarmee ook van het familiegeweten een bijzondere betekenis.

Bij elk volgend sterfgeval wordt Amor eraan herinnerd dat de belofte nog altijd niet is nagekomen. Wanneer zij de enige overlevende is, inmiddels een vrouw van wie de vruchtbare jaren voorbij zijn, kan ze er niet meer op rekenen dat iemand anders haar moeders laatste wens zal vervullen. Nu is het aan haar. Maar is het nog mogelijk? En heeft het nog zin?

Met deze roman laat Galgut zich opnieuw kennen als een soepele verteller, uitstekend op dreef bij het scheppen en invullen van levensechte karakters, het subtiel vervlechten van realiteit en symboliek, en ronduit briljant in de uitgekiende enscenering van absurditeiten. De belofte is een uiterst genietbare en beeldende satire, maar tegelijk ook een droevig en somber stemmend verhaal over een familie en een land die veel moeite hebben met het nakomen van beloftes.

null Beeld

Damon Galgut
De belofte
Vert. Rob van der Veer
Querido; 320 blz. € 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden