null Beeld -
Beeld -

PoëzieJanita Monna

Rijnevelds gedichten steken de wankelmoedige een hart onder de riem

Janita Monna

De nieuwe Rijneveld behelst gedichten voor wie het ‘leven niet past’.

Nog nauwelijks was daar een tweede roman of er lag alweer nieuwe poëzie. Onstuitbaar is de schrijfdrift van Marieke Lucas Rijneveld. Komijnsplitsers heet de nieuweling, de derde na het daverende poëziedebuut Kalfsvlies (2015) en opvolger Fantoommerrie (2019). Wat een komijnsplitser is? Het laat zich niet in één zin ­zeggen. Onder veel, iemand ‘die altijd een tas met mislukangst en wankelzucht/ op de rug heeft’.

Die wankelmoedige heeft in deze gedichten vele gezichten, krijgt een hart onder de riem gestoken. Het openingsgedicht – het verscheen al eens in Trouw – maakt duidelijk: hier, in deze woorden mag je bestaan, besta je. Hier is plek voor wie zich ontheemd voelt. In eigen hoofd, in eigen lijf, tussen mensen, in de wereld. Het zijn gedichten voor wie het ‘leven niet past’, voor wie dood wil maar niet echt ‘voor eeuwig en stil’; voor de ‘neuspeuteraar’ die graaft om paniekaanvallen te bezweren; voor de ‘pierewaaier’, om ’m te wapenen voor het leven zonder zijn dansend fliere­fluiten te smoren, of voor wie twijfelt tussen jongen of meisje.

Op papier, in verbeelding is alles maakbaar. Zijn lichaam en leven als een huis in verbouwing. Met balken, zagen, stucwerk en bouwlampen. De stap van zij naar hij is er één van een paar woorden: ‘In je hoofd een ontwerp,/ een engelachtige verschijning./ Maar ze maken hier geen engelen, alleen/ jongens van vlees en bloed.’

In taal kunnen mogelijkheden en bezwaren overdacht: ‘Je moet weten: er is kans op woononveiligheid.// (…) Wat ga je doen als je door melancholie bevangen wordt?’

Rijnevelds zinnen maken wat minder ommetjes dan voorheen, hebben meer rust. En het blijft verrassend hoe uit vanzelfsprekende alledaagsheid innemend onalledaagse beelden worden gezeefd: ‘altijd de angst dat het woord als een/ magnetronmaaltijd te snel afkoelt’.

Zonde is dan dat sprekende regels – ‘in jou is alles zo donker, alsof iemand de aardlekschakelaar uit// heeft gestoten’ – soms met te veel uitleg glad worden gestreken.

Het neemt niet weg dat tussen alle tastbaar verwoorde kwetsbaarheid, twijfel, angst ‘om de verkeerde mens om je/ beenderen te vormen’ ook ‘zomer en verte’ glimmert, en de zee. Dat gedichten met de kracht van een monter liedje, of een bezwerend gebed, ook bemoedigen. En hoe. ‘Vertel me, lievemans, dat er in/ wankelen een prachtige vorm van/ houvast schuilt’.

null Beeld

Marieke Lucas Rijneveld
Komijnsplitsers
Atlas Contact;
104 blz. € 19,99

SJABLOONHONGER

Figuurzaag me netjes langs de randen, schaaf
bij wat ik te veel ben geworden. Vervang het
zaagblad als je te snel gaat en kapot, als je
een bocht in mijn aanwezigheid misloopt.

Maak een sjabloon van me dat niet op het
vorige lijkt, want buiten is het stil, de bomen staan
stokstijf in foxtrothouding – als ik af ben, wil ik met je
dansen tot de sterren naar beneden donderen.

Wie de zaag ontsnapt, loopt zichzelf uiteindelijk
in de prak, echt waar, geloof me. Verspil zo veel
mogelijk metaalbladen, laat je nooit zeggen dat
een ontwerp een ontwerp blijft, alles is mogelijk.

Af en toe zou ik het andersom willen, jij het
hout, ik het gereedschap, maar ik heb nooit
een vaste hand gehad, ik heb nog nooit iemand
bijgevijld – scheefgroei zit in al mijn voorvaderen.

Er is zoveel ruis op de lijn en niemand die me
kan vertellen hoe ik het beste me kan ontplooien.
Al moet ik het goede ook benoemen, ik heb
twee armen waarmee ik kan wiegen.

Dus kom hier, leg het gereedschap ver weg
uit mijn kinderogen, en vertel me dat we het einde
naderen, dat het ontwerp bijna af is, dat ik kan
zeggen dat ik iemand en mooi ben geworden.

Marieke Lucas Rijneveld

Lees ook:

Voor Marieke Lucas Rijneveld was 2020 een triomfjaar

Na het winnen van The International Booker Prize werden de rechten van ‘De avond is ongemak’ aan 37 landen verkocht. Marieke Lucas Rijneveld is dé winnaar van 2020, schreef Gerwin van de Werf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden