null Beeld

BoekrecensieEsther Kinsky

Passanten in een niemandsland

Esther Kinsky schrijft soepel over het verloren land langs de Lea, een riviertje bij Londen. Ze weet de lezer te inspireren tot een andere manier van reizen.

Na het lezen van Langs de rivier zou je de trein naar Londen willen nemen om de wandeling te maken, die in deze roman een hoofdrol speelt: langs het riviertje de Lea, dat zich in het oostelijke deel van de stad discreet een weg baant langs armoedige, versleten buurten, vervallen ­fabrieken, spoorlijnen, verwilderd struik­gewas, bosjes, afval, sportvelden, een woonwagenkamp, snelwegen, viaducten en bedrijfsterreinen – een vaag niemandsland vol interessante details, die in de luwte van de drukke stad een grotendeels onopgemerkt bestaan leiden.

Typerende zin: ‘Zwanen en kraaien zwaaiden (...) de scepter over een verzameling ondoorgrondlijke, ontoegankelijke gebouwen en oude troep die deed denken aan afgedankt meubilair’. De hoofdpersoon van deze roman, een Duitse vrouw van middelbare leeftijd, is op zoek naar, ja, naar wat eigenlijk? Vermoedelijk naar kleine stukjes betekenis. Ze zoekt die op plekken, die er op het eerste gezicht maar weinig talent voor hebben om betekenisvol te zijn.

De vrouw geniet van een vaag tunneltje onder het spoor door, waar in het midden een plas water staat. Van een vos die plotseling opduikt. Ze fotografeert het beest in zwart-wit met een oude polaroidcamera, maar bij het ontwikkelen van de foto gaat iets mis: er zijn alleen bomen en struiken te zien, de vos zelf is verdwenen.

Foto's uit Langs de rivier van Esther Kinsky. Beeld
Foto's uit Langs de rivier van Esther Kinsky.

De vrouw is eigenlijk niet heel erg geïnteresseerd in de geschiedenis die onder het landschap ligt, en ook niet in de natuur die er woekert. ‘Mijn wandelingen langs de River Lea waren traag en hadden geen doel. Ik keek, luisterde en zocht herinningen.’

Op de polaroids die ze terloops maakt, ziet ze opeens herinneringen verschijnen. ‘Onder de losgetrokken ontwikkelingsfolie kwam (...) een herinnering tevoorschijn waarvan ik niet wist dat ik die had.’ De associaties die dit landschap in haar oproept – en dat zijn er een heleboel – zijn vaak ook herinneringen. Bijvoorbeeld aan haar kindertijd, aan vuurtje stoken op een braakliggend terrein, aan een kuil ‘waarvan gezegd werd dat er slangen zaten om de kinderen erbij vandaan te houden’.

Er is iets aan de hand met haar, maar wat precies is niet duidelijk

De vrouw kijkt naar die toevallige details, met de intensiteit die mensen soms hebben als ze een crisis doormaken. Er is iets aan de hand met haar, maar wat precies is niet duidelijk. Ze woont tijdelijk in Oost-Londen. De verhuisdozen pakt ze een halfjaar lang niet uit. Soms lijkt het alsof ze zich overal en nergens thuisvoelt, soms zegt ze dat ze het liefst zou willen verdwijnen, niet gezien of gehoord wil worden.

Ondertussen maakt ze toch ook vrij ­gemakkelijk contact met toevallige passanten en met mensen die in haar straat een winkeltje drijven of een bedrijfje hebben. Dat zijn vooral ‘vrome joden’ en Oost-Europese immigranten. Ze kijkt naar die mensen, zoals ze ook naar het landschap langs het ­riviertje kijkt.

Allemaal proberen ze er het beste van te maken, maar dat lukt nauwelijks. Bijna iedereen in deze buurt lijkt hier toevallig aangespoeld. De enigen die er echt thuis zijn, of in ieder geval moedig doen alsof, zijn de orthodoxe joden: de hele dag druk in de weer met hun gewoontes en rituelen.

Ondertussen herinnert de vrouw, die vermoedelijk ook van joodse afkomst is, zich andere rivieren in andere landen, echte, ­grote, brede rivieren: de Donau, de Rijn, de Saint Lawrence in Canada. Door die herinneringen komen we iets meer over haar te weten. Ze denkt veel aan haar vader. En in een van die herinneringen heeft ze een kind, dat in het heden geheel afwezig is.

Esther Kinsky Beeld
Esther Kinsky

De wandeling langs de Lea, die in het boek telkens terugkomt en in etappes verloopt, steeds een stukje verder richting de Theems, waar het riviertje in uitmondt, geeft het boek een lichte spanningsboog. Als lezer wil je de hele tocht met haar mee­maken, tot aan de Theems, en tot aan de plek waar de Theems uitmondt in zee. Je verwacht daar een soort loutering, misschien zelfs een inzicht of een conclusie, maar ­eigenlijk ook weer niet, want dat soort roman is dit niet. Als de hoofdpersoon ten slotte bij de Theems staat, en daarna bij de Noordzee, lijkt er toch iets van loutering over haar neer te dalen. Niet lang daarna verhuist ze naar een ander land.

Het zou goed kunnen dat niets is verzonnen van wat het personage tegenkomt

De stijl is meestal realistisch en precies. Het zou heel goed kunnen dat Esther Kinsky helemaal niets heeft verzonnen van wat haar personage allemaal ziet en tegenkomt. Af en toe verlaat ze het realisme even en schakelt ze over op een absurdistisch-­grotesk register. Ze heeft het dan opeens over de diepe kraters die recente terroristische aanslagen in Londen zouden hebben achtergelaten, ze beschrijft de markten en rommelmarkten als subtiel absurdistisch theater: een ‘spektakel van het ongehoorde, het vreemde, waarin ik me dankzij mijn ­eigen vreemdheid geborgen voelde’.

Kinsky, een Duits-Poolse auteur en ­vertaler van wie eerder het verwante ­Kreupelhout in vertaling verscheen, schrijft vloeiend en soepel. En toch moet je dit boek, waarin niets eenduidig is, bij voorkeur in een wat trager tempo tot je nemen, en misschien ook niet in al te grote hoeveelheden tegelijk.

En verder kan Langs de rivier inspireren tot een andere manier van reizen. Wie een vreemde grote stad bezoekt, zou voor de verandering de grote bezienswaardigheden en het centrum een keertje links kunnen laten liggen, om in arme buitenwijken en in de ­vage overgangsgebieden tussen de ene en de andere wijk en tussen stad en platteland op zoek te gaan naar ándere ervaringen en ­ándere betekenissen.

null Beeld

Esther Kinsky
Langs de rivier
Vert. Josephine Rijnaarts
Pluim; 400 blz. € 24,-

Lees ook:

Zo’n 35 jaar na de eerste editie van ‘Donau’ blijft het verlangen naar een verenigd Europa urgent

De zomer is het moment om bij te lezen. Klassiekers krijgen een nieuw jasje. Dit keer: ‘Donau’ van Claudio Magris.

Wat het betekent om eenzaam te zijn

Olivia Laing verkent haar eigen eenzaamheid en verheldert die van vier andere kunstenaars.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden