Een paar keer krimpt het met bloemetjesbehang beklede decor. Het waarom echter blijft duister. Beeld Ben van Duin
Een paar keer krimpt het met bloemetjesbehang beklede decor. Het waarom echter blijft duister.Beeld Ben van Duin

TheaterrecensieVrijdag

Ouderwetse moraal haalt de spanning uit ‘Vrijdag’

Toneelgroep Maastricht
Vrijdag
★★

Alles is ongemakkelijk in Vrijdag van Hugo Claus. Een man, Georges, die na drie jaar thuiskomt uit de gevangenis. Zijn vrouw Jeanne, die in die periode een kind met zijn vriend en buurman Erik kreeg, maar wel op zijn naam heeft gezet. Het moeizame omzeilen van de reden van Georges’ veroordeling, die zich aan hun dochter zou hebben vergrepen.

De voorstelling door Toneelgroep Maastricht vergroot de ongemakkelijkheid. Een paar keer krimpt het met bloemetjesbehang beklede decor. Het waarom echter blijft duister. De harde zitbanken staan weliswaar steeds dichter bij elkaar, maar van een voelbare toenadering tussen Georges en Jeanne is geen sprake. De emotionele afstand tussen beiden krijgt zelfs een extra stroef karakter door een ongewoon taalgebruik.

Het kunst-Vlaams van Claus’ toneeltekst is aangehouden. Met die keuze treedt regisseur Michel Sluysmans in de voetsporen van Johan Simons’ enscenering bij Zuidelijk Toneel Hollandia in 2003. Maar de kwetsbaarheid van Georges en Jeanne, die Bert Luppes en Elsie de Brauw destijds juist zo gevoelig wisten op te roepen met die bijzondere tongval (én gebarentaal), blijft nu uit.

Geen spoor van twijfel over de schuldvraag

Houding en dictie van Fedja van Huêt en Anniek Pheifer blijven gekunsteld en onnatuurlijk. En dat komt heel direct voort uit een curieuze, dramaturgisch cruciale ingreep. Sluysmans laat namelijk geen spoor van twijfel over de schuldvraag bestaan. Anders dan bij Claus zelf is bij hem in de desbetreffende flashbackscène de vader overduidelijk de verkrachter en de dochter het tegenstribbelende slachtoffer. Mogelijk onder invloed van #MeToo is deze inbreuk op het origineel bepalend voor de hele voorstelling.

Sluysmans elimineert hiermee een wezenlijke, onderhuidse dimensie van het stuk: de invloed van een benepen christelijke, voor-oordelende samenleving. Dat zij niet de kans krijgen zich daartoe te verhouden slaat de deur voor begrip en ware vergeving toe. Onbegrijpelijk dan, dat de verliefde Jeanne niet met haar blije vrijer Erik (een schalkse Sander Plukaard) vertrekt. Zo sluipt stiekem de wel erg ouderwetse moraal binnen, dat een vrouw bij haar wettige echtgenoot hoort te blijven. Wat weer vloekt met het zogenaamde hier en nu in het toneelbeeld, waar met afstandsbediening in eigentijdse tv-schermen kan worden gezapt.

Met personages zonder enige nuance of warmte sijpelt de spanning al snel uit de voorstelling. Van Huêt als de alleen maar gekwelde, met zijn schuldgevoelens worstelende Georges en Pheifer als de almaar-de-lieve-vrede-bewarende Jeanne zie je zwoegen om nog iets van kleur op de botten van die opgelegde karakters te krijgen. Dat roept dan toch nog wat mededogen op.

Tournee t/m 18 december. toneelgroepmaastricht.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden