Boekrecensie Jori Stam

‘Oregon’ heeft wel wat weg van een flodderig filmscenario

Jori Stam is precies en gedetailleerd, maar houdt ook veel verborgen

Als ik een schrijfcursus zou geven zou ik heel goed de eerste roman van Jori Stam, ‘Oregon’, die eerder debuteerde met de verhalenbundel ‘Een volstrekt nutteloos mens’, als voorbeeld kunnen gebruiken van het principe ‘Show, don’t tell’: laat het zien in actie en dialoog in plaats van het kant-en-klaar te beschrijven. Stam lijkt namelijk een ijverige volgeling van deze door Ernest Hemingway gepropageerde schrijfstijl, die na hem trouwens vooral door scenarioschrijvers veel wordt gehanteerd.

‘Oregon’ heeft wel wat weg van een scenario. Je leert de hoofdpersoon Stijn, een beginnend schrijver, extreem goed kennen zonder dat-ie daar zelf veel aan doet. Doordat Stam zijn handelingen en gedachten toont merk je allengs wat voor bange en onzekere neuroot hij is. Hij neemt op reis naar Amerika bijvoorbeeld een koolstofmonoxidemelder mee, hij is erg netjes en precies, slikt oxazepam, durft niet in het zwembad te springen maar daalt er voorzichtig in af, hij lijdt bovendien aan een writer’s block. Zo roept Stam een duidelijk beeld op van zijn protagonist. Daartegenover staat Stijns vriend Philip, een al wat succesvoller schrijver, die juist het tegendeel van hem is; zelfverzekerd, slordig, creatief.

De vliegtuigkaper en de neuroot

Maar terwijl die twee, in hun contrasterende personages, goed uit de verf komen, blijft het verhaal van hun vriendschap en gezamenlijke reis een beetje in het ongewisse. Nadat het is uitgegaan met zijn vriendin Kirsten vertrekt Stijn met Philip, die thuis een gezinnetje achterlaat, naar winters Oregon, waar ze allebei aan een boek willen schrijven. Stijn over de verdwenen vliegtuigkaper D.B. Cooper, die boven een dicht bos uit een vliegtuig sprong, Philip over...? Ja, daar kom je niet achter, hij schermt zijn verhaal zorgvuldig af maar hoe meer de geschiedenis vordert hoe meer je het gevoel krijgt dat Stijn zelf zijn studie-object is, dat hij een boek schrijft over een neuroot. 

Zo nu en dan kijkt Stijn op de computer van zijn vriend en merkt hij dat Philip contact heeft met zijn ex-vriendin Kirsten. Maar het kan ook best zijn dat we dat denken omdat Stijn zelf zo’n paranoïde kijk op het leven heeft. Het is rond dit suspense-achtige gegeven dat het verhaal zich ontspint rond de onzekere Stijn en de superieure Philip, beiden met schrijfambities, maar zo totaal verschillend van inzet. Nadat Stijn het zinnetje ‘Als je hem echt zat bent, ga je toch naar huis’ van Kirsten aan Philip heeft gelezen zijn de irritaties tussen beiden niet langer uit te houden (het doet een beetje denken aan Van Gogh en Gauguin) en nemen ze allebei de benen. De lezer volgt Stijn die na een aantal hallucinante ervaringen met een geweer en een misvormde haas in de sneeuw lijkt te verdwijnen, net als zijn held D.B. Cooper. Over het lot van Philip wordt de lezer niet ingelicht.

De hinde en de parachute

Stam lijkt me, behalve een hanteerder van het ‘show, don’t tell’- principe ook een volgeling van W.F. Hermans, hij is precies en gedetailleerd, terwijl je toch niet helemaal achter de strekking van het verhaal komt; iets groters dan zomaar hun eenvoudige psychologie lijkt zijn personages te bewegen, ze zijn slachtoffer in een drama over lot en bestemming. Maar zo strak als Hermans’ verhalen is Stams ‘Oregon’ toch niet; hij laat je vooral in onzekerheid en het slot met Stijn die achter een hinde het bos in loopt om de parachute van Cooper te vinden, is onbevredigend. Je mag dan wel niet vertellen wat de protagonisten precies beweegt, er moet wel een soort verklaring voor zijn.

Neemt niet weg dat, los van het verhaal, Jori Stam weet hoe hij personages in de verf moet zetten; je zou eigenlijk hopen dat hij ze niet op mysterieuze expedities naar Amerika stuurde maar gewoon thuis liet aanmodderen. Ik denk dat de druk van een plot-driven verhaal, die populaire manier van tegenwoordig om verhalen vaart te geven, hem een beetje opbreekt. De scènes in de boshut en in flashbacks bij Kirsten zijn op zichzelf goed gedaan, Stams stijl is simpel en effectief, hij weet hoe je iets moet oproepen maar zijn verhaal is nog te flodderig.

Oordeel: Scherp getekende personages, flodderig verhaal. 

Jori Stam
Oregon
Atlas Contact; 192 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden