null Beeld

BoekrecensieRoman

Opgroeien in het Oeganda van Idi Amin

Warme coming-of-age-roman van Jennifer Nansubuga Makumbi over een meisje dat opgroeit in het Oeganda van Idi Amin.

Aan het begin van De eerste vrouw gaat de twaalfjarige Kirabo te rade bij de blinde dorpsheks Nsuuta. Ze hoopt op informatie over haar moeder, die haar als baby verliet en over wie niemand haar iets wil vertellen. Er huizen twee ikken in haar, waarvan er een zo nu en dan buiten haar lichaam treedt om slechte dingen te doen. Dat is de oerstaat, vertelt de heks haar. Ooit waren vrouwen formidabel, onbevreesd, sterk, luidruchtig, trots en onafhankelijk, maar dat was te veel voor de wereld, die de oerstaat uit de vrouw verdreef.

Vorig jaar verscheen Kintu, het veelgeprezen debuut van de Oegandese schrijver Jennifer Nansubuga Makumbi in Nederlandse vertaling. Dat intrigerende verhaal gaat over stamoudste Kintu Kidda, die in 1750 een vloek over zichzelf en zijn clan afroept die generaties lang zal doorwerken. Kintu is volgens de legende de naam van de eerste mens in de overlevering: een man.

Haar nieuwe roman baseert Makumbi op het Oegandese scheppingsverhaal van de eerste vrouw, Nnambi. Zij zou uit de zee zijn opgerezen, in tegenstelling tot Kintu die uit de aarde tevoorschijn zou zijn gekomen. ‘“Dat ene verhaal maakte vrouwen tot vreemdelingen op het vasteland”, aldus de dorpsheks. “Sindsdien zijn vrouwen ontheemd geweest: heen en weer geschoven van de ene plek naar de andere, maar ook tussen clans, stammen, naties, zelfs volkeren.”

De verhoudingen tussen mannen en vrouwen, daar schrijft Makumbi over, en over de grote kracht en het belang van verhalen. “Want als we stil zijn, zal iemand die stilte ogenblikkelijk voor ons vullen.” De eerste vrouw is het coming-of-age-verhaal van Kirabo, een meisje dat opgroeit in een land dat zucht onder het regime van dictator Idi Amin. Het zijn de jaren zeventig, vanuit Tanzania breekt de oorlog uit, hoogopgeleide mannen verdwijnen om nooit meer terug te keren bij hun gezin: vaders die niet kunnen worden begraven. Families ontvluchten het land, er zijn voedseltekorten en explosies van geweld, maar uiteindelijk volgt de bevrijding.

Makumbi heeft oog voor de politieke en sociale ontwikkelingen van een land dat grote veranderingen doormaakt, maar plaatst ze vakkundig op de achtergrond, de focus ligt op Kirabo, haar geestige en intelligente heldin die niet blind is voor de wereld om haar heen, maar die bovenal worstelt met het gebrek aan moederliefde, haar ontluikende seksualiteit en de emancipatoire strijd die de vrouwen om haar heen voeren.

Jennifer Nansubuga Makumbi Beeld BEN TORKINGTON
Jennifer Nansubuga MakumbiBeeld BEN TORKINGTON

Je lichaam is niet van jezelf, het ligt voor het grijpen voor iedere man die daar behoefte aan heeft, wordt haar al jong ingepeperd, maar met die boodschap neemt ze geen genoegen. Ze ziet hoe vrouwen voor zichzelf én voor anderen hindernissen opwerpen, dat het soms juist de mannen zijn die er het zwijgen toe doen terwijl de vrouwen elkaar hel en verdoemenis toewensen.

In beeldend, lichtvoetig proza beschrijft Makumbi de bittere vetes tussen vrouwen die gedwongen worden een man te delen, de furie van boze stiefmoeders, de rebellie van vrouwen die hekserij wordt toegedicht, maar wat uiteindelijk prevaleert in deze warme en rijke roman zijn de liefde, de verwantschap en vriendschap. Iedere vrouw heeft immers een nfa-nfe nodig, een vriendin ‘voor wie ze haar bilspleet durft open te houden om haar te laten kijken waar de pijn vandaan komt zonder zich zorgen te maken over hoe lelijk ze daar is’. En zo is het maar net.

null Beeld

Jennifer Nansubuga Makumbi
De eerste vrouw
Vert. Josephine Ruitenberg
Cossee;
500 blz. € 25,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden