BoekrecensieMemoir

Nadia Owusu maakt de trillende, onvaste aarde leidend in haar bijzondere memoir ‘Naschokken’

 Nadia Owusu  Beeld Beowulf Sheehan
Nadia OwusuBeeld Beowulf Sheehan

Nadia Owusu schrijft een overladen memoir over haar jeugd als ouderloos Third Culture Kid.

Waar begin je te vertellen als je zoveel hebt meegemaakt in je leven, en ook nog eens op zoveel plaatsen in de wereld? Nadia Owusu begint met een aardbeving in Armenië, het geboorteland van haar moeder, en maakt de trillende, onvaste aarde vervolgens leidend in haar bijzondere memoir Naschokken.

Onvast, dat is haar wereld, haar vader is VN-ambassadeur die op verschillende plekken in Europa en Afrika gestationeerd is, waardoor Nadia een typisch voorbeeld is van een ‘Third Culture Kid’, de door David C. Pollock gemunte term voor een kind zonder wortels, een kind van expats voor wie de cultuur van haar ouders net zo vreemd is als de cultuur van het land waar het op dat moment verblijft. Het zijn kinderen die zich makkelijk aan lijken te passen, maar tegen een prijs: onthechting, angst voor afwijzing, worsteling met identiteit zijn veel voorkomende problemen. ‘Ik heb het altijd erg moeilijk gevonden om het woord ‘thuis’ met volle overtuiging uit te spreken.’ Precies dat is het, het gevoel overal tussenin te zitten. Het is een boeiende en in de literatuur nog niet vaak behandelde thematiek.

Onbarmhartige stiefmoeder

Na de aardbevingsherinnering uit haar vroege jeugd treffen we Nadia aan als jonge vrouw in New York, opgekruld in een blauwe leunstoel met een zware depressie. Vanuit die stoel vertelt ze ons episodes uit haar leven. En het is niet gering wat ze te verstouwen heeft gekregen. Nadia is nog maar twee als haar moeder de benen neemt. Haar vader hertrouwt maar overlijdt aan kanker op haar veertiende. De stiefmoeder vertelt haar jaren later onbarmhartig dat het aids was, en geen kanker, waardoor haar trauma over de dood van haar geliefde vader zich verdiept.

Dan is er nog het alomtegenwoordige racisme. In Afrika wordt ze als wit beschouwd (met jaloezie weliswaar) en in Amerika als zwart. In een van de pijnlijkste passages in het boek toont Owusu hoe ook zwarte kinderen elkaar laten vallen als het ze voordeel oplevert: op een duur internaat vernedert Nadia een meisje met een donkerder huidskleur dan zijzelf, om bij de witte kinderen te kunnen horen.

Op een zeker moment vraag je je wel af waar dit boek heen gaat. Wat wil Owusu vertellen, althans, wat is het belangrijkste? Het is een vraag die misschien niet eerlijk is voor een memoir, maar Naschokken heeft wel degelijk literaire ambitie, in vorm en stijl, al ligt er stof voor tien romans in. We lezen nog een ooggetuigenverslag van 9/11, een opsomming van politiegeweld in de VS en een verslag van een depressie.

Voortdurende aardbevingssymboliek

We zijn dan al in Italië, Tanzania, Engeland, Ethiopië, Ghana en Oeganda geweest. Het gaat over veel meer dan de problematiek van een Third Culture Kid, over te veel eigenlijk. De overladenheid wordt ook niet gecompenseerd door een lichte toets of een vleugje humor, maar juist extra zwaar in de verf gezet, door de voortdurende aardbevingssymboliek en het psychologiserende proza: ‘De rilling zal mijn lichaam nooit verlaten. Soms voel ik me door haar overmand, dan ben ik bang dat ze uit mijn lijf zal barsten en me leeg zal achterlaten. Uiteindelijk zal de rilling overgaan in gekte. Ze zal de gekte worden waarvoor mijn seismometer mij waarschuwt, om mijn toevlucht in de blauwe stoel te zoeken.’ Het is zonde, maar op deze manier bezwijkt het boek onder zijn eigen gewicht.

null Beeld
Beeld

Nadia Owusu
Naschokken
Vert. Anne Jongeling. Signatuur; 352 blz. €22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden