GeschiedenisBoekrecensie

Michiel Kroesbergen licht de sluier op van de machtige man achter Pol Pot: Nuon Chea

Dammer, wereldreiziger en schrijver Michiel Kroesbergen licht de sluier op van de machtige man achter Pol Pot: Nuon Chea.

Toen Nuon Chea op 19 september 2007 werd gearresteerd, wist hij waarschijnlijk al dat hij nooit meer vrij zou komen. De destijds 82-jarige Chea stond op dat moment al bekend als de nummer 2 van de Rode Khmer, het communistische regime dat Cambodja tussen 1975 en 1979 in het ravijn stortte door het omvormen van het land tot een agrarische heilstaat.

Na het overlijden van Pol Pot in 1998 was Chea de hoogste nog levende leider van een regime dat verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van grofweg 1,7 miljoen mensen. Veel van die slachtoffers overleden aan honger en uitputting, maar mensen werden tevens – vaak op basis van paranoïde waarnemingen – op grote schaal vermoord omdat ze als vijanden van de heilstaat werden gezien.

Over die geschiedenis werd de afgelopen decennia al veel geschreven. Zo zijn ‘A History of Cambodia’ van David Chandler en ‘The Pol Pot Regime’ van Ben Kiernan gezaghebbende titels die tonen hoe Cambodja zo diep kon vallen. Indringende verslagen van slachtoffers die de gruweljaren overleefden zagen ook het levenslicht, met ‘Eerst doden ze mijn vader’ van Loung Ung en ‘De Poort’ van François Bizot als hoogstandjes. Bijzonder is ook Robert Carmichaels ‘When Clouds Fell from the Sky’, dat via een waargebeurd verhaal het proces tegen gevangenisbaas Kameraad Duch dichterbij brengt.

Toch heerst zelfs in Cambodja nog twijfel over de beweegredenen van de Rode Khmer en over wie mensen als Nuon Chea, Ta Mok en Ieng Sary nu werkelijk waren. Het boek ‘Uit de schaduw van Pol Pot: Nuon Chea en de Rode Khmer’ van dammer, wereldreiziger en schrijver Michiel Kroesbergen probeert daar iets aan te veranderen door inzicht te geven in de nummer 2 van het regime.

Kroesbergen duikt daarvoor in de rechtszaak tegen Chea en Khieu Samphan, het voormalige staatshoofd van Cambodja. Beiden zijn door een speciaal opgericht tribunaal beschuldigd van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Het langdurige proces tegen hen, waarbij Chea onder anderen werd verdedigd door de Nederlandse advocaat Victor Koppe, is wel omschreven als de grootste rechtszaak sinds de berechting van nazi’s in Neurenberg.

Een makkelijk leesbaar boek over loodzwaar thema

Het boek bestaat uit twee delen, waarbij Kroesbergen eerst in het kort de geschiedenis van Cambodja weergeeft, beginnende bij de ruïnes van de beroemde Angkor tempels, en vervolgens ingaat op het proces tegen ‘Broeder nummer 2’. Kroesbergens losse schrijfstijl maakt het boek makkelijk leesbaar; geen kleine verdienste bij een loodzwaar thema als dit.

Tijdens het eerste deel gaat de schrijver echter geregeld te kort door de bocht. Zo is er weinig aandacht voor de impact van twintig jaar oorlog in buurland Vietnam en staat de schrijver nauwelijks stil bij de grote politieke bemoeienis met het Rode Khmer Tribunaal. Het tribunaal zorgde voor zo veel frustratie dat verscheidene rechters, aanklagers en advocaten kwaad opstapten; dat had meer aandacht verdiend.

Kroesbergen gaat de mist in als hij schrijft dat het leven in grote delen van Cambodja er nog precies zo uitziet als duizend jaar geleden. Het Cambodjaanse platteland is inderdaad onderontwikkeld, maar ook de arme boeren hebben inmiddels toegang tot elektriciteit, smartphones, dure leningen en razendsnelle scooters.

Waardevolle observaties

Het tweede deel van het boek is dan ook stukken interessanter. Door middel van rechtbankverslagen en eigen observaties geeft Kroesbergen een boeiend beeld van de zaak tegen Chea. Gruwelijke getuigenissen komen uitgebreid aan bod, bijvoorbeeld over de martelingen in gevangenis S-21. Maar ook over hoe belangrijk de nummer 2 binnen het regime werkelijk was.

Chea zelf probeert zich nog voor te doen als een bescheiden man die niets te maken had met militaire activiteiten, maar daarmee wordt in het proces keihard afgerekend. De partij-ideoloog van de Rode Khmer stond meer naast leider Pol Pot dan onder hem. “Als je het vergelijkt met een bedrijf kun je zeggen dat Pol Pot de president was van Cambodja en Nuon Chea de CEO”, zegt historicus David Chandler tijdens zijn getuigenis.

Het zijn dergelijke observaties die het boek waarde geven en die een deel van de sluier oplichten. Nog steeds staan er vragen open over de afgelopen augustus overleden Chea en over het regime waaraan hij leiding gaf, maar broeder nummer 2 stapt hier wel degelijk uit de schaduw.

OordeelGeregeld te kort door de bocht; wel boeiend beeld van Chea

Michiel Kroesbergen
Uit de schaduw van Pol Pot. Nuon Chea en de Rode Khmer
Omniboek; 272 blz.€ 23,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden