BoekrecensieGeschiedenis

Mandy van Dijk schrijft fraai over het leven in een interneringskamp op Urk

null Beeld

Fraai boek van Mandy van Dijk over het leven in een interneringskamp op Urk tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De Eerste Wereldoorlog was vijf maanden oud toen de Ierse piloot Thomas Rainey half december 1914 opsteeg. Zijn doel: Duitse onderzeeboten nabij Zeebrugge bombarderen. Die dag zou voor de 35-jarige vliegenier van de Royal Naval Air Service anders eindigen dan gepland. Door slecht weer en vijandelijk vuur raakte hij uit koers en moest hij een noodlanding maken op een vers geploegde Zeeuwse akker. Een aangesnelde gemeenteveldwachter vertelde hem dat hij zijn kist zojuist in het neutrale Nederland aan de grond had gezet. Daarmee was Rainey zijn vrijheid kwijt.

Nederland was dat najaar overspoeld met een miljoen oorlogsvluchtelingen. Naast ontheemde burgers kwamen ook geallieerde militairen het land binnen. Sommigen als deserteur, anderen doordat de Duitsers hen de grens hadden overgejaagd, of gewoon door botte pech, zoals bij de gedesoriënteerde Rainey. Een internationaal vredesverdrag bepaalde dat Nederland als ‘onzijdige mogendheid’ de troepen van oorlogvoerende legers moest interneren en ‘zover mogelijk van het oorlogstoneel verwijderen’.

Her en der kwamen zogeheten interneringsdepots. Ook op Urk, dat toen nog midden in de Zuiderzee lag en precies 555 huisjes telde. Er kwam één groot gebouw bij: een houten barak van zestig meter lang, omheind met prikkeldraad. ‘Ons kleine eilandje maakt naam’, schreef de Urker Courant.

Mandy van Dijk Beeld
Mandy van Dijk

Bult van keileem

De buitenlandse officieren die daar werden gevangengehouden zouden zich de plek inderdaad nog lang heugen, achterhaalde journalist Mandy van Dijk. Ze vonden het een ‘Duivelseiland’ en zo heet ook het fraaie boek dat Van Dijk over het interneringsoord schreef. In Kamp Urk werden vijftig vluchtgevaarlijke Belgen, Britten en Fransen vastgezet. Waar kon je hen beter in de smiezen houden dan op die bult van keileem omringd door het zoute water? Van Dijk – zelf geboren en getogen in het vissersdorp – las dagboeken van de gevangenen, sprak met hun nazaten en spitte in archieven. Ze volgt in Duivelseiland een handvol geïnterneerden op de voet, onder wie piloot Rainey. Geen van hen was ongeschikter voor een langdurig verblijf op Urk dan hij.

Aanvankelijk bekeken de 2800 eilandbewoners de trotse, onbesuisde Ier en de andere nieuwkomers met argwaan. Dikwijls kregen de officieren allerlei verwensingen naar hun hoofd geslingerd. Toch lukte het Rainey Urk voor zich te winnen. Een dolletje met wat kinderen hier, een knipoog naar de dames daar, en dan waren er zijn streken. Tijdens een wandeling over het eiland ontkwam hij aan zijn bewakers. De piloot zette een sprint in, sprong in een boot en tufte naar Noord-Holland. Aan wal liep hij een politiepatrouille tegen het lijf waarna hij werd teruggebracht naar het kamp. ‘De Ingelse vliegert is er wier’, joelden de kinderen.

Kat-en-muisspel tussen de geïnterneerden en hun bewakers

De drang om de kille, tochtende barak, en het doodsaaie eiland te ontvluchten, groeide alleen maar. De officieren voelden zich kleine Napoleons, gevangen op hun eigen Elba van de Zuiderzee. De geschiedenis leerde dat ontsnappen van Elba niet onmogelijk was, en dus bleven ze het proberen, zelfs via een met kinderschepjes uitgegraven tunnelstelsel. Er ontspon zich een kat-en-muisspel tussen de geïnterneerden en hun bewakers. De manier waarop Van Dijk de ontsnappingspogingen beschrijft, is bijna slapstick, maar voor de gekooide mannen was het bittere ernst.

Rainey was een van de weinigen die uiteindelijk wist te ontkomen. Dat was maar goed ook, want hij kreeg steeds vaker woedeaanvallen, waarna hij alles kort en klein sloeg. Vanuit Engeland liet hij nog één keer van zich horen. ‘All right’, was alles wat hij per telegram kwijtwilde. Op Urk zullen ze er net zo over hebben gedacht.

null Beeld

Mandy van Dijk
Duivelseiland. Een interneringskamp, het eiland Urk en de Eerste Wereldoorlog
Atlas Contact; 320 blz. € 22,99

Lees ook:

In de Frans-Duitse oorlog vocht buurland tegen cultuurland

De Fransen en Duitsers vochten in 1870-1871 een bloedige oorlog uit. Zonder dit conflict geen Eerste Wereldoorlog. Nederland kneep hem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden