RecensieBoek

Kruis een familiedrama met een thriller en je krijgt John Steinbecks ‘East of Eden’: een geweldige roman

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Aflevering 4: East of Eden.

In ‘Zomergasten’ legde Ilja Leonard Pfeiffer de kijker even uit wat het kenmerk van een goede roman was: het ging om het decor. Er moest een wereld in worden verzonnen waar je als lezer steeds naar wilde terugkeren: snel naar huis, het boek in. Het was een mooie stelling, en ik kende het gevoel, toch probeerde ik haar meteen te ontkrachten door meesterwerken in de kast te zoeken waarvoor het helemaal niet opging.

Dat was niet moeilijk, sterker nog, bij het eerste het beste boek van Ilja Leonard Pfeiffer zelf klopte het al niet echt (de titel kent u wel), en bij een van de beste romans die ik ken, The Human Stain van Philip Roth, ook niet. Zo kun je natuurlijk wel even doorgaan, toch moest ik toegeven dat bij de boeken die mij het dierbaarst zijn het landschap, de sfeer of het hele decor mij altijd zijn bijgebleven.

Duivelin

Bijvoorbeeld East of Eden (1952) van John Steinbeck, dat zich grotendeels afspeelt in de Salinas-vallei in Californië, een plek die Steinbeck trouwens verre van idealiseert, het is er droog, uitgestrekt, tamelijk onvruchtbaar, het is net ten oosten van Eden dus volstrekt geen paradijs. East of Eden is een geweldige roman, maar ik moet wel eerlijk zijn: mijn eerste kennismaking verliep via de televisie, begin jaren tachtig werd de miniserie uitgezonden waarin Jane Seymour de duivelin Cathy Ames speelde. Ik was totaal in de ban van dat mens, hoe kon je zo mooi en zo verdorven zijn? Ik was twaalf en wist niets. Vele jaren later pas las ik het hele boek, en nog steeds begreep ik die Cathy niet. Nou, als dat niet schitterend is!

Er zijn veel redenen om East of Eden te lezen, meer dan alleen dat fraaie decor, want collega Pfeiffer mag dan gelijk hebben, hij heeft hooguit een beetje gelijk. Een goed boek geeft een tijdsbeeld, en John Steinbeck laat zien hoe Amerika ervoor staat begin twintigste eeuw, hoe het land werkt zou je kunnen zeggen. Het werkt vooral niet, zo blijkt, het is opportunisme en geldzucht alom.

Lichtpunt 

Een lichtpunt is de hardwerkende familie Hamilton, vader Samuel is een van de sympathiekste romanpersonages ooit. Daar tegenover staat Adam Trask, getrouwd met de helleveeg Cathy. Hij is een luie dromer. Hun zoons, de tweeling Caleb en Aron, zijn uiteindelijk de figuren waar het verhaal om draait, het is immers een hervertelling van het Bijbelverhaal over Kaïn en Abel.

Er is ongelooflijk veel over dit boek te vertellen, want het is een eindeloos ambitieuze roman, maar het is boven alles een meeslepend verhaal: kruis een familiedrama met een psychologische thriller, voeg wat zwarte humor toe en je hebt iets dat misschien in de buurt komt van East of Eden. 

Ik vergeet het fijnste personage nog, dat is de filosofische Chinese bediende Lee, die expres met een vet ‘Chinees’ accent spreekt omdat hij anders vreemd wordt gevonden. Zo gaat dat, een vreemdeling die niet aan het stereotype voldoet wordt uitgekotst. Nog een reden om dit boek te lezen zijn de fraaie oneliners van Steinbeck. Zo staat er achteloos en druipend van de ironie: ‘Een van de triomfen van de mens is dat hij iets kan weten zonder het te geloven’. Als je dat leest vraag je je toch af hoe Steinbeck kon weten hoe 2020 eruit zou zien.

John Steinbeck
Ten oosten van Eden
Vert. Peter Bergsma. Van Oorschot; 608 blz. € 32,50

Lees ook:

Tender is the night: ernstige waarschuwing voor de door Trump gepredikte succesformule

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Aflevering 3: ‘Tender is the night’.

Willa Cather toont de ongenaakbaarheid van de prairie

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Afl.2: ‘Oh, pioneers!’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden