Great American NovelThe Human Stain

In ‘The Human Stain’ ontmaskert Philip Roth het moralisme van rechts én van links

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Dit keer: The Human Stain.

If Clinton had fucked her in the ass, she might have shut her mouth.’ Tja, Philip Roth begint het derde hoofdstuk van The Human Stain een tikkeltje cru. Het staat er zo plompverloren dat ik er, toen ik het boek voor het eerst las, hardop om moest lachen. Aan het woord is hier een anonieme jonge stafmedewerker van de universiteit, en ­Coleman Silk, de 71-jarige ex-decaan en hoofdpersoon van de roman, luistert on­bedoeld de conversatie af die de jongeman heeft met twee vrienden.

Het is 1998, Amerika zit middenin de Lewinsky-affaire, iedereen heeft een mening en die is niet altijd zo keurig en christelijk als de media ze brengt. Het probleem is volgens ­deze elitaire jonge ­professionals niet dat Clinton een grens over ging, hij ging er niet ver ­genoeg over. Zijn correctheid maakt hem kwetsbaar, beweren ze. Het aplomb van de mannen ergert, maar nog schokkender is het besef dat ze misschien nog gelijk hebben ook. Want als Clinton een rücksichtsloze klootzak was geweest dan, ja dan… Dat zien we twintig jaar later werkelijkheid geworden in de Amerikaanse politiek.

Met vooruitziende blik

Philip Roth is als chroniqueur van zijn tijd alom geprezen, maar hij is ook een visionair, en o ja: de beste schrijver die nooit de Nobelprijs heeft gehad (hij overleed in 2018). In de late jaren negentig schreef Roth zijn ‘American Trilogy’, waarvan American Pas­toral waarschijnlijk de bekendste roman is, en The Human Stain (De menselijke smet) de beste. Het is niet alleen de Clinton-Lewinsky-affaire die hij fijn laag-bij-de-gronds en toch met vooruitziende blik analyseert, eigenlijk gaat het boek over een andere kwestie die vandaag de dag het politieke debat (voor zover dat niet is gereduceerd tot elkaar in het gezicht schreeuwen) domineert: identiteits­politiek.

Coleman Silk is ontslagen als decaan van Athena College vanwege vermeend racisme. Twee zwarte studentes klaagden hem aan, omdat hij hen spooks had genoemd. Spooks is een oud racistisch scheldwoord, maar Silk doelde op de letterlijke betekenis van het woord, geesten. De studentes waren nog geen enkele keer op zijn colleges verschenen, dus vroeg hij zich hardop af, met een volle zaal als getuige, of de dames soms ‘spooks’ waren. Dat ze zwart waren, wist hij niet eens, hij had ze immers nog nooit ­gezien.

Een tragische, falende held

Gedurende de rechtszaak die de universiteit tegen hem aanspant – en die sowieso als een mes in de rug voelt voor Silk – sterft zijn vrouw. Rouw vermengt zich met bittere woede, Coleman is vanaf de eerste pagina’s een tragische, falende held, maar hij draagt de slagen van het lot niet lijdzaam. Hij vecht, trapt, richt zichzelf ten gronde tot ten slotte zijn grote geheim onthuld wordt: hij is zelf van Afro-Amerikaanse afkomst, maar heeft die afkomst verloochend om hogerop te ­kunnen komen. Het is de smet die hij achterlaat. Hij is zelf een ‘spook’ in beide betekenissen.

Roth schreef met The Human Stain een woedend boek over een man die opklom en moest vallen, en ontmaskert in één moeite door het moralisme van rechts (het Lewinsky-schandaal) en van links (de spooks-affaire) als een hijgerig, opportunistisch dansje van zich in de handen wrijvende aaseters. Hij ondergraaft stereotypen en stelt er complexiteit voor in de plaats, maar verliest de lage motieven van de mens nooit uit het oog. “Onzuiverheid, wreedheid, mishandeling, vergissingen, stront, zaad, er is geen andere manier om op aarde te zijn.”

Philip Roth
The Human Stain
Vintage
384 blz. € 12,99
(Nederlandse vertaling alleen tweedehands)

Lees ook:

Een intiem verhaal met de dreigende kracht van een Griekse tragedie

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Dit keer: Beloved.

American Psycho: Daar heb je Trump weer!

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we wekelijks een Great American Novel. Deze keer: American Psycho.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden