RecensieNa de Bataclan

In ‘Na de Bataclan’ spreken de vaders van slachtoffer en dader over de tragedie in Parijs

De vader van Samy Amimour en de kat Tietjes in een documentaire van Jessica Villerius.

Er zijn meer boeken verschenen over wat er die avond gebeurde, maar geen is zo bijzonder als dit, aldus Romana Abels.

Azdyne Amimour geeft zichzelf van van alles de schuld. Was hij, met zijn rusteloze aard, een té afwezige vader wellicht? Werd zijn 28-jarige zoon Samy daardoor vatbaar voor de lokroep van IS, ging hij daarom naar Syrië, knalde hij daarom vijf jaar geleden vanaf het podium van poptempel Bataclan in Parijs negentig mensen dood? Diep in zijn hart denkt hij van wel.

Ergens vermoedt hij dat hij het had kunnen tegenhouden.

“Ik heb zeker niet genoeg aandacht besteed aan de kleine dingen die uitmondden in minachting voor het leven”, zegt hij in Na de Bataclan, de weerslag van lange gesprekken die hij voerde met Georges Salines, de vader van Lola Salines, een jonge vrouw die op 13 november 2015 was ingegaan op een uitnodiging van een vriendin om mee te gaan naar een concert van de Eagles of Death Metal. Ze liep er nooit meer naar buiten.

Ons resten slechts woorden

Il nous reste les mots heet hun, deze week in vertaling uitgekomen boek in het Frans; ‘ons resten slechts woorden’ en beide vaders doen hun uiterste best om alles daarin te vangen. Hun woede, hun angst, hun vrees en hun hoop, of wat daar nog van over is. Twee jaar geleden troffen ze elkaar voor het eerst. De 72-jarige Amimour had het initiatief genomen. Hij kende Salines tot dan toe alleen nog van de televisie, waar hij regelmatig te zien was als het ging over nabestaanden van de slachtoffers.

Hij wilde Salines vertellen over de andere kant van zijn zoon. Hij wilde vertellen dat hij hem anders had opgevoed, dat de islam bij hun thuis amper een rol had gespeeld. Dat hij nog iedere dag naar die foto in zijn boekenkast kijkt van de jonge Samy, dat onschuldige, meegaande kereltje, en dat hij dan nog altijd niet helemaal snapt waar het misging.

Hij wilde vertellen dat zijn zoon zó lief en meegaand was geweest in zijn jeugd, dat zijn neven hem de bijnaam ‘Oké’ gegeven hadden.

Radeloze woede

Lezers van Trouw weten dat Amimour van ver is gekomen. Een jaar na de aanslagen sprak hij verslaggever Sander Becker. Toen was hij nog een man vol radeloze woede ­jegens iedereen, ook de media. Die eisten voor zijn gevoel te vaak dat hij medelijden had met de slachtoffers. Toen was het zijn vurige wens om een boek te schrijven over zijn zoon, maar kon hij de opbouw niet vinden.

Nu is dat boek er gekomen en kan hij wel momenten aanwijzen waar het mis ging met zijn zoon, waar hij beter had kunnen opletten. “Toen hij achttien was zei hij: ‘Papa, ik ben niet gelukkig’”, vertelt Amimour aan de vader van de 28-jarige Lola Salines, de jonge vrouw met twee tatoeages op haar linker­enkel en een eigen uitgeverij, die van de vreemde sport rollerderby hield, van snoeiharde muziek en van boeken.

Aan elkaar vertelden ze hoe het hen verging, die bewuste avond en de dagen daarna. Salines vertelde Amimour hoe hij die middag nog met Lola had geluncht, ongedwongen, een niks-aan-de-handlunch waarbij geen van beide iets van betekenis had gezegd. “Als je niet weet dat het de laatste keer is dat je ­elkaar zult zien, dan spreek je geen woorden van betekenis.” Ze had hem niet eens verteld dat ze die avond naar een concert zou gaan. 

Mensen leggen bloemen ter nagedachtenis van de slachtoffers van de aanslagen op 13 november 2015 in Parijs.Beeld EPA

De volgende dag begreep hij dat ze dood was

Dat hoorde hij die bewuste avond van haar doodongeruste broer, die meldde dat ze haar telefoon niet opnam. Na een doorwaakte nacht zag hij de volgende dag condoleance-berichten op Twitter. Toen begreep hij dat ze bij de doden hoorde.

Azdyne Amimour hoorde van de dood van zijn zoon van een rechercheur tijdens een politieverhoor. Hij dacht dat Samy in ­Syrië was. Hij wist dat de jongen zich bij IS had aangesloten, hij wist dat hij wapens had en droeg, maar dit had hij niet achter hem gezocht. Toch was het waar.

Hij had het misschien al moeten zien toen Samy in 2003 de huisarts had toevertrouwd dat hij het vervelend vond dat zijn moeder geen hoofddoek droeg. Hij had misschien die salafistische boeken die hij in huis haalde moeten verbranden. Hij had misschien het gesprek aan moeten gaan toen hij in 2006 zag dat Samy filmpjes over Bin Laden aan het bekijken was.

Hij had zeker ook zelf niet moeten ge­loven dat de aanslag op de Amerikaanse Twin Towers een complot was geweest. “Het luchtte me op om dat te geloven”, vertrouwt hij Salines toe.

Niet het enige boek

Nu hopen beide vaders dat hun boek ervoor kan zorgen dat het gesprek tussen moslims en niet-moslims weer op gang komt. Ze willen af van de harde repressie van de overheid én van de anti-Franse sentimenten onder de moslimjeugd.

Of dat lukt, is de vraag. Frankrijk is nog altijd volop bezig met het verwerken van de aanslagen van 2015. De afgelopen weken werden de voorpagina’s van de kranten weer gevuld met berichten over die andere aanslagen dat jaar, op het satirisch tijdschrift Charlie Hebdo en op een supermarkt. De trage ­raderen van het Franse justitieel systeem hadden er eindelijk voor gezorgd dat een deel van de daders voor de rechter verscheen. Alle details werden weer breed uitgemeten: wie de auto’s kochten, de wapens leverden, hun huis openstelden.

Frankrijk beleefde het allemaal opnieuw toen eind september de caissière van de ­supermarkt Hyper Cacher haar getuigenis aflegde. Deze Zarie Sibony zag vier mensen voor haar ogen gedood worden. “Hij maakte ze dood alsof het dingen waren, geen mensen”, vertelde ze.

In januari begint alweer het volgende proces

Het land zal er amper van mogen bij­komen, want volgens planning begint in ­januari alweer het volgende proces, onder meer tegen de mensen die de aanslag op popzaal Bataclan en op de cafébezoekers op ­Parijse terrassen beraamden. Maar eerst is op 13 november nog het moment waarop er vijf jaar zijn verstreken na die avond vol doden.

Dat de gebeurtenissen in het leven van de aanwezigen en de nabestaanden nog lang niet zijn weggezakt, blijkt uit het feit dat Na de Bataclan niet bepaald het enige boek is over de tragedie. In de Franse boekwinkels liggen stapels, maar geen is zo bijzonder als deze titel.

Ook in het Nederlands verschijnt komende week een boek van iemand die die avond in de Bataclan was, Ferry Zandvliet. Ook hij sprak met de vader van Samy. Hij schreef er het nawoord over in Na de Bataclan. Zandvliet was bij Amimour op visite en leerde daar dat die geradicaliseerde jongeman bij zijn ouders thuis een dikke kat had, die Tietjes heette. Tietjes leeft nog. “Hij is een souvenir”, zegt zijn vader. 

Georges Salines en Azdyne Amimour
Na de Bataclan. De zoon van de ene vader pleegde de aanslag, de dochter van de ander kwam om het leven.
Ambo Anthos
208 blz. € 20,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden