null Beeld

BoekrecensieRoman

In ‘Dorp’ kiest Gilles van der Loo voor een wel heel bijzonder perspectief

Een man gevoelig ‘voor een bepaald soort donker’ staat centraal in deze lyrische roman Gilles van der Loo. Maar de verteller is een ander.

Rob Schouten

Dorp van Gilles van der Loo (1973) is een lyrische roman. Lyrisch qua taal en qua verhaal. Melchior Bastiaanse, zeventiger, weduwnaar, beheert een kerk in een dijkdorp dat dreigt te worden opgeslokt door de grote stad (Amsterdam). Terwijl hij in zijn kerk huwelijken van anderen verzorgt, gedenkt hij zelf zijn Ella. Op een dag duiken er nieuwe vrouwen in zijn leven op, de zevenjarige Adá en haar 26-jarige moeder Sunny, dakloos geworden nadat ze voor de gewelddadige vader zijn gevlucht.

Hij joeg een klasgenoot de dood in

Melchior heeft, behalve de dood van zijn Ella, een jeugdtrauma te verwerken. Hij heeft een klasgenoot de dood in gejaagd, maar wordt door een samenloop van omstandigheden juist voor een held aangezien die zijn vriend trachtte te redden.

Het zijn gebeurtenissen en trauma’s zoals je ze tegenwoordig vaker in Nederlandse romans aantreft; cruciale zaken uit het verleden moeten verwerkt worden, nieuwe verbintenissen zetten de zaak op scherp. Ook valt bij nogal wat schrijvers, onder wie Van der Loo, de trek naar het platteland op, daar waar het leven nog puur en overzichtelijk zou moeten zijn, maar waar ook duistere geheimen bewaard worden.

Van der Loo laat zijn personages gadeslaan door nota bene een ijsvogel, die zowel met vogelinstinct als half menselijk de gebeurtenissen noteert. Het beest heeft het over het ‘gekwetter’ van jongens en beschouwt het doodgeboren kind van Ella als een ei, maar weet anderszins tamelijk goed wat er in mensen omgaat. Hij doet enigszins denken aan de kraai in Gerbrand Bakkers Boven is het stil, een boek dat denk ik op Van der Loo’s nachtkastje lag, want de sfeer van beide boeken komt sterk overeen. Ook proefde ik invloed van Oek de Jongs Zwarte schuur.

Gilles van der Loo Beeld
Gilles van der Loo

Maar Van der Loo heeft wel degelijk een eigen geluid. Hoewel ik de antropomorfe, gedachtenlezende ijsvogel een wat gezochte constructie vind, weet Van der Loo via deze ongewone toeschouwer de vage, nergens concrete sfeer van zijn geschiedenis goed te treffen. Melchiors verhouding met zowel zijn verleden met Ella, als het heden met Adá en Sunny is nergens heel uitgesproken en is ontdaan van grote emotionaliteit.

De stille man als opvolger van de kneus

Een typisch moment is als hij, ex-leraar, bij zijn pensionering zijn school geruisloos verlaat en een feestelijk afscheid verguist: dit is een man van stille, introverte emoties. Ik zie er de opvolger in van de kneuzen waar de Nederlandse literatuur tot voor kort in grossierde: de man als stil water, vat vol geheimenissen, macho noch loser.

De ijsvogel ziet het zo: ‘Net als zijn vader droeg hij een woede mee, gevoeligheid voor een bepaald soort donker, maar Ella hoefde hem alleen maar aan te raken, haar stem te buigen en hij liet die boosheid als ingehouden adem los. Daarna leek hij vaak verdrietiger, kleiner dan hij in zijn woede was geweest.’

Dorp is een roman waarin zowel het realisme van de moderne wereld als de verklarende psychologie van de mens wordt losgelaten. Je begrijpt nergens heel goed wat de personages drijft, al voel je het wel min of meer aan en misschien is dat wel een statement van de klinisch psycholoog die Gilles van der Loo ook is: geen onwrikbare diagnoses maar vloeiende, ongewisse sfeerbeschrijvingen.

Niet aan iedereen besteed, maar geestverwanten zullen zich erin kunnen vinden.

null Beeld

Gilles van der Loo
Dorp
Van Oorschot; 168 blz. € 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden