null Beeld

BoekrecensieFilosofie

In dit boek is het idee van oneindigheid aan het woord, en dat voelt, inderdaad, oneindig

Verslaafd aan Oneindigheid. Geschiedenis van het gevaarlijkste idee ooit

Walter Breukers & Jaap Godrie
Ten Have; 408 blz. € 24,99
★★★

De schrijvers

Walter Breukers is filosoof en biomedicus. Jaap Godrie is historicus en kunstenaar. Het duo werkt al tien jaar samen en is bezig met het bedenken van nieuwe antwoorden op de grote vraagstukken van deze tijd.

De methode

Een heel boek lang neemt het idee van oneindigheid het woord en vertelt hoe ‘hij’ (of ‘het’) de mensheid ertoe heeft gebracht om steeds meer met ‘oneindigheid’ bezig te zijn. “Ik ben de gedachte dat er geen einde is: on-eindigheid. Sommigen noemen mij zelfs het gevaarlijkste idee ooit.” De verteller/het idee brengt zijn verhaal in de ludieke vorm van uitgekiende marketingtechnieken waarmee hij de mensheid in zijn greep heeft gekregen. Ooit stelde hij vast dat ‘de dood’ een moment is waarop de mensheid eventjes met hem bezig is. “Ik wist: hier ligt mijn USP, mijn Unique Selling Point.” Dus werd hij een ondernemer met een start-up, het monotheïsme. Hij bedacht ook ‘de ziel’ en ‘het hiernamaals’, die hij aan de man bracht via ‘goed gecaste profeten’. “Mijn start-up werd een scale-up en uiteindelijk een succesvolle multinational.”

De evolutie

Eeuwen verstreken en ‘de oneindigheid’ zocht verder naar manieren om de mensheid aan hem te binden. De ontdekking van de wiskunde, was zo’n nieuwe methode om aandacht voor oneindigheid te creëren. ‘Als één manier is om snel richting oneindig groot te gaan, is het wel vermenigvuldigen’. Een ander ‘voordeel’ was dat in de wiskunde de concreetheid van het leven helemaal verdwijnt. Weer later verdiepte ‘de oneindigheid’ zich in geld. In het Florence van de 14de eeuw deed hij inspiratie op: hij zou de mensheid verslaafd maken aan geld. Daarvoor moest hij eerst het geld ontdoen van zijn sociale functie en er ‘wiskundig geld’ van maken via de sluiproute ‘rente’. “Rente was precies wat ik zocht, een manier waarop geld zichzelf subtiel richting oneindig vermeerdert.” Uiteindelijk werd letterlijk alles gemonetariseerd: eten, zand, bergen, bossen, schone lucht… “Ze zijn allemaal onderdeel van de verslaving geworden.”

De uitwerking

Steeds weer benadrukt ‘de oneindigheid’, die in de 21ste eeuw overigens in een depressie zit, dat het leven concreet is, complex en oneindig gevarieerd, terwijl de hang naar oneindigheid leidt tot simplificaties en reducties. Een dergelijke reductie was het kolonialisme, dat alles heeft weg geschaafd wat niet inpasbaar is in ‘de oneindigheid’: wildernis, lokale culturen, bossen, polytheïsme… Wat verder nog nodig was om te mens los te weken uit de concreetheid, haalde ‘de oneindigheid’ bij liberale filosofen, die het individu en zijn vrijheid centraal stellen, maar die er vooral in slaagden de mens terug te werpen op zichzelf. Zo is elke mens een monade (à la Leibnitz) geworden, enkel nog bezig met zichzelf in een steeds snellere economische ratrace.

De uitweidingen

Tussen de schets van zijn eigen levensloop door, besteedt ‘de oneindigheid’ aandacht aan een bonte reeks verschijningsvormen van zichzelf in de mensheid, waaronder doorgedraaide topsport, vermoeide popsterren, dolgedraaid toerisme en buitensporige plastische chirurgie… ‘De oneindigheid’ geeft de mensheid de raad af te kicken van hem en nieuwe samenlevingsmodellen te ontwikkelen: weg van het geld en de groei, weg van de hyperactieve heerszuchtige houding en weg van de concurrentie.

Redenen om dit boek niet te lezen

Het blijkt vermoeiend een idee 400 bladzijden lang te horen spreken. Daar komt bij dat zowat alles inpasbaar is in het idee ‘oneindigheid’: de hele geschiedenis van de filosofie, de religie, de wiskunde én allerlei hedendaagse fenomenen. Ook is het de vraag voor wie dit boek bedoeld is. Met zijn referenties aan filosofen lijkt het ontoegankelijk voor wie daarin niet thuis is. Voor wie er wel in thuis is, valt het te simplistisch uit. Verder wekt de ludiek-badinerende toon met zijn referenties aan het marketingjargon na een tijd irritatie op. De raadgevingen van ‘de oneindigheid’ aan de mensheid in het laatste hoofdstuk pakken dan weer nogal belerend uit.

Redenen om dit boek wel te lezen

De auteurs slagen erin consequent te spreken vanuit het idee ‘oneindigheid’. Het zal vast niet eenvoudig zijn geweest om alle mogelijke verschijningsvormen van dit idee te verzinnen. Verder is het boek geïllustreerd met fraaie schilderijen.

Lees ook:

Met een project voor schone steden won het creatieve filosofische duo Walter Breukers en Jaap Godrie in 2017 een prijs. Het idee: een Ark met tien duurzame geboden, die van stad naar stad reist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden