null Beeld
Beeld

PoëzieJanita Monna

Iduna Paalman schrijft in de geschiedenis zoekgeraakte vrouwen tevoorschijn

Janita Monna

Iduna Paalmans grillige gedichten bieden geen zekerheden, maar trekken lijnen in de geschiedenis en stellen belangrijke vragen.

Ergens zijn hun namen zoek­geraakt, zijn die nooit bewust onthouden of zelfs opzettelijk weggeschreven uit de geschiedenis. Wie weet wie Mary Gertrude Halton was, of Eunice Newton Foote? De eerste was – ook ik moest even zoeken – een Amerikaanse patholoog en gynaecoloog, een feministe die in de eerste helft van de vorige eeuw baanbrekend onderzoek deed naar geboortebeperkende middelen. Foote onderzocht al rond 1850 de invloed van koolstofdioxide op de temperatuur op de aarde.

Kregen zij, en met hen zoveel andere vrouwen, de aandacht die hun toekomt? ‘Wie zegt historicus te zijn heeft iets uit te leggen’, aldus Iduna Paalman, die in haar nieuwe bundel Bewijs van bewaring een aantal van deze vrouwen tevoorschijn schrijft uit verre hoeken van archieven.

De vorm die ze daarvoor koos, past bij het oorverdovende vergeten, want ook in Paalmans breed uitwaaierende gedichten kunnen namen of wapenfeiten (de uitvinding van de minirok, de opkomst van het condoom) makkelijk in taal kopje-onder gaan.

Bar­rièremiddelen en dilemma's

Maar het gaat om veel meer dan het rechttrekken van de geschiedenis. Want waar liggen de verbanden, welke lijnen zijn te trekken tussen toen en nu en wat doen we daarmee? ‘waarom iedereen zo weldadig in het nu leeft terwijl// alles wat achterbleef, wie strikt het samen wie neemt het/ bungelend mee’.

Paalman schakelt losjes tussen heden en verleden, laat zien dat geen gebeurtenis, geen leven op zichzelf staat. Alles heeft een voor, en ook een na. In archieven dook ze brieven op die wanhopige vrouwen ooit aan Aletta Jacobs schreven: ‘ik houd van mijn kinderen maar o ik wil er niet meer vertel me wat je andere vrouwen vertelt’.

Toch kunnen ‘bar­rièremiddelen’ tegenwoordig tot lastige dilemma’s leiden: ‘al jaren vier ik dat mijn vrijheid me blokkeert/ en mijn blokkades me bevrijden is het normaal dat ik ze elke dag doorslik’.

Zekerheden als vragen

Paalmans gedichten, die behoorlijk grillig kunnen zijn, zouden iets activistisch hebben als ze, haar eigen woorden indachtig, van haar zekerheden geen vragen had gemaakt. Meest indrukwekkend doet ze dat in Belastend materiaal waarin een slachtoffer van verkrachting tastend woorden zoekt voor wat gebeurde: ‘ik heb haar niet gezegd dat ik meedeed hoe leg ik uit/ dat ik meedeed om het te stoppen’; een gedicht dat culmineert in een onthutst: ‘besta ik alleen als getuige?’ Van vragen als deze kan niemand weg­kijken.

Salomé II

Je bedankt voor de jammerlijke aanzoeken en leeft
op onbevreesde pleinen, kom hier mag ik je rehabiliteren en rechtzetten
wat al die jaren foutief uit de herinnering is gehangen
ik ben bang voor de woorden die je in ere herstellen bang
voor de lange nachten waarin je als buitengewoon slim en halsstarrig
ik heb daar zo mijn eigen ideeën over
en zijn die niet precies het probleem
in het land van de omtrekkende wijs en de afstandelijke trant
wil ik je dichtbij halen, champagne met ijs want waar anders
word je zoals je was, in welk boek moet je anders,
belanden? Je weet niet half hoeveel adem ik
in je kan blazen, de mannen met wie je je omgaf
ik kan je duiden navertellen misschien zelfs
poëzie van je maken de mythe ontrafelen ik heb er lang
op gewacht
het is niet de vraag hoe je herinnerd wordt want ook dat
gebeurt altijd op het plein van de ander
je bent op zoek naar iets wonderbaarlijks. Je wang
plant zich vrijelijk tegen het raam het dure goede raam
je lach brandt een gat in de vensterbank

null Beeld

Iduna Paalman
Bewijs van bewaring
Querido; 96 blz. € 17,99

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze was redacteur bij Poetry International en nam het initiatief voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze over poëzie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden