null Beeld
Beeld

BoekrecensieGeschiedenis

Hugo de Groot was energiek, trots, rechtlijnig en bovenal mild. En dat maakte hem omstreden

De briljante, maar eigengereide Hugo de Groot mengde zich op vele fronten in verbale disputen van zijn tijd.

Grote geleerden blinken niet altijd uit in de praktijk van alledag. Hugo de Groot (1583-1645) bleek, eenmaal verjaagd uit zijn geboorteland, geen groot succes als ambassadeur van het koninkrijk Zweden in Frankrijk.

Protocol telde in die positie. Nalatigheid kon consequenties hebben voor de positie in de diplomatieke pikorde. Bij Grotius nam de vormelijkheid echter absurde vormen aan. Zo eiste hij zelfs dat goede vrienden hem met excellentie aanspraken en aanschreven. Post die zondigde tegen de regels bleef ongelezen en kon zelfs in het vuur belanden.

In Geen vredesstichter is zonder tegensprekers. Hugo de Groot, geleerde, staatsman, verguisd verzoener laat Henk Nellen alle kanten van het karakter van zijn hoofdpersoon zien: de veelzijdige, tamelijk briljante, minzame en energieke De Groot was trots, eigengereid, achterdochtig en rechtlijnig.

De man die ontsnapte

In het collectieve geheugen geniet hij vooral bekendheid als de man van die ontsnapping per boekenkist uit Loevestein, waar hij als rekkelijke pensionaris van Rotterdam gevangenzat. En als een van de eerste grote denkers over het internationaal recht, waaraan Nederland een deel van haar prestige op dit gebied ontleent.

Dé kist. Beeld Hollandse Hoogte / D-Vorm
Dé kist.Beeld Hollandse Hoogte / D-Vorm

Soms leidde zijn doordenken van tal van zaken tot uitgesproken standpunten, maar een havik was hij allerminst: oorlogen mochten alleen worden begonnen en uitgevochten om reden van rechtsherstel en een van zijn vurigste wensen was de hereniging van katholieken en protestanten in één kerk, liefst naar vroegchristelijk model. Maar zelfs in onze ogen redelijk gematigde standpunten konden in de gepolariseerde tijden van toen veel verzet oproepen.

Nellen is een autoriteit als het gaat om De Groot en zijn tijd. Hij werkte ruim twee decennia aan een vijfdelige uitgave van de correspondentie van de geleerde en publiceerde in 2007 de biografie Hugo de Groot. Een leven in strijd om de vrede 1583-1645. De auteur noemt zijn nieuwe boek een beknopte levensschets, wat gezien de omvang bij menigeen toch een glimlach om de lippen zal toveren.

Niets dan quelinge en droufheyt

Nellens nieuwe publicatie brengt de hierboven genoemde grote Grotius-klussen min of meer samen. De kenner probeert zijn hoofdpersoon vooral op grond van zijn brieven en nieuw ontdekte bronnen te duiden als wonderkind, bestuurder, diplomaat, geleerde, literator, intermediair, theoloog, gelovige en familieman.

Nellens grootste kracht is zijn kennis. Dat levert een gedegen werk op. Met een iets meeslepender pen had hij behalve het hoofd van De Groot ook de wereld daar omheen wat meer tot leven gebracht.

Een prettige extra van Geen vredesstichter is zonder tegensprekers is dat het De Groots vrouw Maria wat meer uitlicht. In het collectieve geheugen is zij – meer nog dan haar echtgenoot– teruggebracht tot dat ene verhaal met die boekenkist. Nellen maakt duidelijk dat ze op veel meer fronten belangrijk was. Ze hielp haar levenspartner op weg door het vermogen dat ze meebracht, door haar kwaliteiten als netwerker en regelaar en door een aangenamer en extraverter karakter dan dat van de ietwat stijve en afstandelijke Hugo.

Het leven in ballingschap, naast een moeilijke man, eiste op den duur wel zijn tol. Op haar oude dag sloeg de ooit zo warmhartige Maria een bittere toon aan. ‘En wat is ons heele leven gheweest?’, vroeg ze zich af. ‘Niets dan quelinge en droufheyt.’

null Beeld

Henk Nellen
Geen vredesstichter is zonder tegensprekers. Hugo de Groot, geleerde, staatsman, verguisd verzoener
Athenaeum – Polak & Van Gennep; 416 blz. € 30

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden