BoekrecensieHuckleberry Finn

‘Huckleberry Finn’ gaat in feite over Donald Trump

null Beeld
Beeld

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. In de eerste aflevering: ‘Huckleberry Finn’.

Wie vanuit Nederland naar het wonderlijke politieke theater van de huidige Amerikaanse regering kijkt, zou kunnen denken aan de ‘hertog’ en de ‘koning’, de twee legendarische oplichters uit ‘Huckleberry Finn’ (1884). Huck ontmoet hen onderweg, twee rondtrekkende ‘opsnijders en bedriegers’. Ze leggen handen op, preken en zamelen geld in voor zendingswerk bij (zelfbedachte) Afrikaanse stammen. Net als reality-tv-ster Donald Trump lijken ze eerst bijna komische charlatans, maar zodra ze hun kans schoon zien, slaan ze hun slag en troggelen ze kwetsbare mensen hun geld af.

null Beeld
Beeld

De roman die aan de basis staat van de Amerikaanse literatuur kan bijna niets anders zijn dan een schelmenroman annex road novel, een avontuur met een duistere morele lading. ‘Huckleberry Finn’ beschrijft de lotgevallen van Huck, een jongen op de vlucht voor zijn hardhandige vader, en Jim, een man die wil ontsnappen aan de slavernij. Samen drijven ze op een vlot de Mississippi af, waarbij Mark Twain (pseudoniem van Samuel Clemens, 1835-1910) een soms satirisch, soms lyrisch beeld schetst van Amerika, in een tijd dat er nog van een machtige toekomst gedroomd werd in plaats van een groots verleden.

Huck en Jim komen boeven tegen, worden door een raderboot overvaren en doen een lugubere vondst in een drijvend huis. Huck verkleedt zich als meisje, waarbij hij op ingenieuze wijze door zijn gastvrouw wordt ontmaskerd. Ze kijken naar de machtige rivier, prachtig beschreven door Twain: de mist, de stormen, de zandbanken en de stromingen, de chaos van het bootverkeer overdag, de nachtelijke weidsheid.

null Beeld
Beeld

Het verlangen om zich beter te voelen dan een ander

Deze grandeur staat in contrast met de kleingeestigheid van de mensen die de rivierstadjes bevolken. Twain portretteert ze niet als heldhaftige pioniers, maar als absurde typetjes in een onmetelijk landschap, in het gunstigste geval onnozel, in het slechtste geval bekrompen en kwaadaardig. Er komen hilarische personages en scènes voorbij, maar vaker schrijft Twain over hebzucht, goedgelovigheid, zelfs over het gewapende geweld tussen twee deftige families die al jaren­­ verwikkeld zijn in een dodelijke vete.

Een reden waarom de roman in Amerika zo geliefd is, is ongetwijfeld dat Twain hiermee tegemoetkomt aan het verlangen van de lezer, in een egalitaire samenleving, om zich toch beter te voelen dan een ander. Het verlangen naar een duidelijke identiteit, de naïviteit en de (gelijk)hebberigheid – we zien het nu allemaal terug in de vete tussen Trump en zijn tegenstanders.

null Beeld
Beeld

Wat ‘Huckleberry Finn’ ook tot zo’n kenmerkend Amerikaans boek maakt, zijn de aanhoudende controverses, ooit over het platte taalgebruik, nu vanwege de stereotypering van Jim en het veelvuldig gebruik van het (toentertijd vrij gangbare, nu onacceptabele) n-woord. Tegelijk is het boek een aanklacht tegen de morele verwrongenheid van Amerika’s erfzonde, de slavernij. Dat zie je nergens indringender dan in de scène waarin Hucks geweten aan hem knaagt omdat hij Jim helpt te ontsnappen en ineens beseft dat dat hem tot een dief maakt.

Dat Twains meesterwerk nog altijd ongemakkelijke kanten heeft, komt vooral doordat het zo diep geworteld is in de hardnekkige controverses en ongerijmdheden van het Amerikaanse leven. In een meesterlijk essay prijst Toni Morrison de gave van het boek om ‘tegenstrijdigheden om te vormen tot vruchtbare complexiteiten’. Amerikaanse docenten werd onlangs aangeraden het boek zeker te blijven behandelen, maar dan wel gevolgd door een roman vanuit Afro-Amerikaans perspectief. Een goed advies dat deze rubriek ook ter harte zal nemen.

null Beeld
Beeld

Mark Twain
Huckleberry Finn
Vert. Eugene Dabekaussen en Tilly Maters.
LJ Veen Klassiek
368 blz.
€ 10

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden