null

BoekrecensieNovelle

Hoe ver ga je mee met je slinkse advocaat?

Beeld Tjarko van der Pol

De empathische Vonne van der Meer gunt haar personages het best mogelijke leven en als lezer wil je haar graag geloven.

Femke Essink

Sinds haar dochter zich niet meer zelfstandig op haar zij kan draaien, oefent de moeder van Lucia Terbruggen om ook een rugslaper te worden. Lucia’s vader vertelt haar, tijdens een bezoek aan de privékliniek waar Lucia met een dwarslaesie ligt, dat haar moeder zichzelf tussen twee kussens inklemt: ‘En nu slaapt ze elke nacht zo, keurig recht als een potlood in een doosje’.

Hoe verbonden moeders zich voelen met hun kinderen is een terugkerend thema in het werk van Vonne van der Meer, net als vrouwen die zich moeten verhouden tot de moeder die ze nooit zullen worden. Niemand die de levenslange impact van het niet hebben van een kind zo trefzeker onder woorden kan brengen als Van der Meer.

In haar nieuwe novelle Letselschade doet ze dat koel en gedistantieerd en daarom des te aangrijpender, vanuit het perspectief van de leuke, stoere 23-jarige Lucia, Luus voor huis­genoten.

Duistere randjes

In een bewonderenswaardig regelmatig ritme schrijft Van der Meer aan een oeuvre van ­consistent hoge kwaliteit. Al sinds haar debuut in 1985 zit er zelden meer dan twee jaar tussen opeenvolgende titels. Haar vorige, Naar Lillehammer, een met bijna serene spanning geladen roman, stond eerder dit jaar nog op de longlist van de Libris Literatuurprijs.

In een typische Van der Meer treffen we de personages aan op een moment van bezinning. Ze onderzoeken hun eigen situatie, handelingen en gedachtes nauwkeurig, en bewegen via de zelfreflectie naar acceptatie. Dat klinkt misschien wat soft, maar toch wordt het dat nooit, omdat de schrijfster een nietsontziend oog heeft voor duistere randjes en onhebbelijke eigenschappen. Noem Letselschade dus gerust een classic Van der Meer, met vertrouwde thema’s die in een nieuwe constellatie weer fris aandoen.

Voor letselschadeadvocaat Anton Palthe, wiens leven door het overlijden van zijn vrouw óók niet loopt zoals hij het voor zich zag, is Lucia de laatste cliënt voor zijn pen­sioen. Hij probeert een miljoenenclaim in te dienen bij de fabrikant van de losgeschoten Bindung die haar fatale skiongeluk veroorzaakte. Om de materiële en immateriële schade aannemelijk te maken, schrijft hij een pijnlijk gedetailleerd rapport over hoe het ­leven van zijn cliënt zonder het ongeluk had kunnen verlopen.

Puur speculatieve fictie, die bij Lucia van begin af aan hevige weerstand oproept: het welhaast heiligenleven dat hij ervan maakt, drukt steeds zwaarder op haar geweten.

Vonne van der Meer Beeld Annaleen Louwes
Vonne van der MeerBeeld Annaleen Louwes

Niet zo voorbeeldig

Het knapste aan deze novelle is hoe Van der Meer op de korte baan die weerstand ontrafelt en zo van Lucia een levensecht personage maakt. Want zo’n voorbeeldig mens is Luus niet, met haar voorkeur voor gebonden mannen die thuis al dan niet zwangere vrouwen hebben, haar voornemen met haar studie rechten te stoppen, haar jaloezie, haar onvermogen om met emoties om te gaan. En zo rooskleurig was haar jeugd trouwens ook niet, met een alcoholverslaafde moeder: ‘Een goed nest, hoor ik hem voor de zoveelste keer zeggen en dit keer zie ik een kluwen nog halfblinde pups voor me, zuigend aan een rij roze tepels. Warmte, bescherming – daar denk ik aan bij een goed nest.’

Lucia weet donders goed dat haar leven ook door eigen toedoen fout had kunnen lopen. Haar zelfkritische overwegingen geven de novelle prikkelende morele vragen mee, bijvoorbeeld over privileges en rechtvaardigheid: moet ze op de hoogst mogelijke schadevergoeding mikken omdat haar gunstige uitgangspositie in het leven haar nu eenmaal in die gelegenheid stelt, terwijl haar vriend Ferry – zelfde dwarslaesie, ander milieu – het met een fractie van dat bedrag moet doen?

Van der Meer wisselt de perspectieven van Lucia en Palthe, beide ik-vertellers, doorlopend af. Zo laat ze zien dat ons inzicht in de ander altijd hooguit beperkt is, maar dat je voor een goed zelfbeeld wel de blik van een ander nodig hebt. Het rapport van Palthe biedt Lucia een venster op zichzelf, het vooruitkijken verandert haar terugblik: hoe meer de advocaat zich in zijn mythevorming verliest, des te meer realiteitszin en zelfinzicht er bij Lucia ontstaan. Ze besluit iets van haar leven te maken.

Feelgoodfactor

Met het tempo waarin beide personages op aanvaarding van hun lot afstevenen, scheert Van der Meer wel langs de grenzen van de geloofwaardigheid. De feelgoodfactor is hoog, maar juist dat voelt ongemakkelijk: komt de berusting voor een jonge vrouw die haar seksualiteit, haar liefdesleven – ‘Als hij ergens rondloopt, mijn denkbeeldige grote liefde, wil ik hem mijzelf dan aandoen?’ – en haar moederschap moet opgeven niet héél eenvoudig? Het is alsof Van der Meer zelf haar personages het best mogelijke leven gunt en die empathie trekt je als lezer over de streep: je bent bereid haar te geloven.

null Beeld

Vonne van der Meer
Letselschade
Atlas Contact; 108 blz. € 17,50

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden