RecensieBoek

Hoe het papier de angst temt

Alma Mathijsen zoekt voor het optekenen van haar ervaringen een nieuwe taal die niet aan betekenis inboet. Met succes.

Bewaar de zomer van Alma Mathijsen (1984) is het autobiografische verslag van een meisje, dat op negenjarige leeftijd haar vader verliest en de trauma’s die dat oplevert. Dat klinkt erg algemeen en dat is het misschien ook, een herkenbaar levensverhaal, wel individueel maar niet heel erg exotisch of spectaculair. Maar wat het bijzonder maakt, is de zuiverheid waarmee Alma Mathijsen haar eigen geschiedenis tot nu toe beschrijft, zonder opsmuk of effectbejag, zelfs zonder al te veel gepsychologiseer: een vrouw die haar ziel opent, voor de lezer maar ook in een poging zichzelf te begrijpen.

Rouw uitsmeren, zo noemt Mathijsen ergens de gedachten aan haar veel te vroeg overleden vader en hoewel het grootste deel van haar verhaal helemaal niet over haar vader gaat maar over vakanties en avontuurtjes, voel je dat zijn plotselinge verdwijnen haar leven voorgoed heeft getekend. In een vloek en een zucht is hij dood, longontsteking, hartaanval, onderliggend alcoholisme, leverkwaal. De herinnering aan hem leeft  verder in het huis dat hij en Alma’s moeder ooit hebben gekocht in Italië, en de zomers die de familie daar jaar in jaar uit doorbrengt. Gelukkige, idyllische zomers lijken het, ook na de dood van haar vader, met zwempartijen en dorpsfeesten maar daarnaast getekend door een paar nare herinneringen en angsten, dodemansritten op de scooters van stoere Italiaanse jongens, twee sekservaringen die veel van verkrachtingen weg hebben; Alma wordt er een angstig meisje van dat tegelijk­­ die angsten weet te onderdrukken. Je krijgt sterk de indruk dat ze sommige dingen tegen haar zin ondergaat, als een soort noodlot, en je hoeft geen groot psycholoog te zijn om te vermoeden dat die houding of niet-houding samenhangt met de vroege, ongewilde dood van haar vader. Zelf trekt ze die conclusie niet, ze laat het aan de lezer en dat is maar goed ook. Intussen zouden bijvoorbeeld die twee ‘verkrachtingen’ heel goed kunnen dienen in de huidige casuïstiek van onvrijwillige seks/verkrachting.

Alma MathijsenBeeld Stephan Vanfleteren

Taal als redmiddel

In dit boek spreekt Mathijsen zich uit, probeert ze grip op haar leven te krijgen en het middel waarmee ze dat doet is de taal, gewone taal, eenvoudige taal, geen hocus pocus, geen ironie, geen hoogdravend intellectualisme – in een stijl die ik ‘naturel’ zou willen noemen.

Al vanaf het moment dat ze als kind in plaats van sorry te zeggen ‘S.O.R.I.’ op een blaadje schreef is de taal haar redmiddel geweest: ‘Als jong meisje schreef ik al liever dan dat ik praatte. Ook al waren de letters nog zo bibberig, ze stonden er groot en duidelijk. Ik herinner me dat ik me zeker voelde op het moment dat ik ze opschreef, ik hoefde het briefje alleen maar te overhandigen. Ik liet het papier mijn werk doen.’ En dat papier doet ook dienst als dompteur van wilde angsten. Soms klinkt ze zelfs laconiek, bijvoorbeeld als ze het uitmaakt met een vriendje: ‘Ik wilde niet langer geadoreerd worden. Ik vertelde het hem op het strand. Hij zei dat hij het zou accepteren, hij zou niet voor me vechten, zo wilde hij niet zijn. Blijkbaar gebeurde dat veel om hem heen. Daarna heb ik hem nooit meer gezien.’ In zulke geserreerde, haast kortaffe registraties gaat van alles en nog wat schuil.

De titel van Mathijsens levensverhaal klinkt als een hartenkreet, een hunkering naar onbezorgdheid, maar de ondertoon van haar relaas is er hoofdzakelijk een van pijn. ‘Gebrek aan angst voor verdriet’ noemt ze haar motivatie ergens en dat is heel raak geformuleerd, ze laat het verdriet toe zonder er in weg te zinken.

Je zou kunnen denken dat Bewaar de zomer vooral een therapeutisch boek is, waarin de schrijfster zichzelf en haar gemis zo genadeloos mogelijk onder ogen komt, maar het is meer dan dat. Het is ook het verhaal van een dertiger die haar volwassenwording beschrijft, het magisch denken van zichzelf afschudt en de naakte waarheden ontdekt. En toch is het ook weer geen ontnuchtering, in de slotregels ziet ze haar vader zitten op een zomers terrasje, karakteristiek rokend, een tijdschrift lezend. Als in een droom; en dat voelde ik toch ook steeds in dit verhaal, dat levenservaringen evengoed waar als illusoir kunnen zijn en dat je die geheimzinnige mix van echtheid en illusie zo precies mogelijk moet kunnen opschrijven, in het besef dat dat nooit helemaal kan en toch moet: ‘Ik wil een nieuwe taal met een leger aan woorden die nooit aan betekenis zullen inboeten’. Die ambitieuze poging waagt ze in Bewaar de zomer, met succes.

Alma Mathijsen
Bewaar de zomer
De Bezige Bij; 192 blz. € 21,99

Lees ook: 

Aan het einde van haar roman heeft Alma Mathijsen je precies waar ze je wil hebben

In de derde roman van Alma Mathijsen sluiten twee vriendinnen de buitenwereld buiten.

Papa was een rolling stone

Een heldere structuur ontbreekt, maar Mathijsen heeft je wel regelmatig bij de kladden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden