null Beeld

BoekrecensieGeschiedenis

Hoe het Groningse weesmeisje Roelfina in Chili belandde

Dirk Wolthekker gaat de gangen na van een voorouder die zijn familie glad vergeten was.

Chili ontving de Groningse Roelfina Wolthekker en haar man Thomas begin vorige eeuw best hartelijk. In Nederland waren ze burgers waar de overheid nauwelijks naar omkeek. Hun nieuwe thuis bood hen, immigranten van ver, zestig hectare grond aan. Slaagden ze erin om dit land zes jaar lang met enig succes te bewerken, dan kregen ze daarna de volledige vrijheid om ermee te doen wat hun goed dunkte. Roelfina’s echtgenoot werd ook met een zeker respect aangeduid als ‘Don Tomás’.

Maar ook aan de andere kant van de wereld kregen ze niets cadeau, wordt duidelijk in Dirk Wolthekkers Verre verwachtingen. Het bewogen emigratieavontuur van een Gronings weesmeisje. De natuur gedroeg zich grillig met zware regens en verwoestende aardbevingen. Twee wereldoorlogen, de opening van het Panamakanaal en een economische crisis van ongekende omvang raakten Chili hard. De ineenstorting van de markt voor ’s lands belangrijkste exportproduct, salpeter, trok eveneens diepe sporen.

Dirk Wolthekker is historicus en politicoloog. Eerder schreef hij onder meer de biografie van verzetsstrijder en burgemeester van Amsterdam Gijs van Hall. Zijn vergeten familielid Roelfina Wolthekker kwam op zijn pad dankzij een van zijn oom ontvangen half afgemaakte familiestamboom. Ze wekte Dirk Wolthekkers interesse, maar het onderzoek naar haar kreeg pas enige vaart, nadat een verre verwant in Chili contact zocht en over relevante documenten bleek te beschikken.

Voor ze in Chili kwam, had ze al twee emigratieavonturen achter de rug

De als puber wees geworden Roelfina Wolthekker en haar Thomas, met wie ze trouwde met de handschoen (op afstand), hadden voor Chili al twee andere emigratieavonturen achter de rug. In Transvaal, een deel van het huidige Zuid-Afrika, stond de Tweede Boerenoorlog het opbouwen van een toekomst in de weg. Texas bleek een vergissing: te veel hitte en barre omstandigheden. De Groningers keerden snel weer terug naar huis.

Dirk Wolthekker Beeld
Dirk Wolthekker

Toch bleven verre horizonten lonken. Zoveel perspectief bood Nederland mensen zoals zij ook weer niet. Medemigranten uit Transvaal hadden in Chili een nieuwe plek gevonden. Zo kwam het zuiden van Zuid-Amerika in het vizier. Daar bleven ze ondanks­­ moeilijkheden die op hun pad kwamen. Na drie emigraties hadden ze ook financieel geen andere keuze meer.

Voor Chili waren deze immigranten een teleurstelling. Een krant stelde vast dat de boeren helemaal geen boeren waren: “Ze hebben geen enkele kennis van het werk in de landbouw en omdat ze ook geen paard kunnen zadelen, hebben ze voortdurend instructie nodig van de bereden politie. Komen deze mensen echt uit Transvaal, terwijl ze niet in staat zijn om in de landbouw te werken?”

Haar nazaten zijn even Chileens als de Chilenen

Wolthekker weet de contouren van Roelfina’s wonderlijke levenspad goed te schetsen. Wat hem een beetje opbreekt, is het gebrek aan bronnen. Bij de Wolthekkers verdween het ‘Chileense’ familielid na de Tweede Wereldoorlog definitief uit beeld, nadat er daarvoor enig contact was gebleven.

Voor de nazaten van de immigranten is het verhaal van hun Groningse stammoeder een echo uit een ver verleden. Ze zijn even Chileens als andere Chilenen, niet als ploeterende boeren actief en uitgewaaierd over het land. Echt heel dichtbij Roelfina komt de lezer daardoor niet. Het boek gaat –noodgedwongen– deels ook over Wolthekkers zoektocht.

Het hoeft enige bewondering voor haar moed en doorzettingsvermogen niet in de weg te staan. Verre verwachtingen is ook een monumentje voor de honderdduizenden andere Nederlanders die net als Roelfina hun heil elders zochten.

null Beeld

Dirk Wolthekker
Verre verwachtingen. Het bewogen emigratieavontuur van een Gronings weesmeisje
Balans; 304 blz. € 23,99

Lees ook:
‘Ik ben verantwoordelijk voor hoe ik de geschiedenis van mijn voorouders opschrijf’

Historicus Suze Zijlstra dook in haar familiegeschiedenis en reconstrueerde de levens van haar voormoeders tien generaties terug. Hoe zagen hun levens eruit als huisslavin, concubine of wettig echtgenote?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden