null Beeld

RecensieRoman

Het Snoephuis van Jennifer Egan is een geslaagd vervolg op haar eerdere succes

Ook in een wereld waarin je je herinneringen in een database stopt zodat iedereen er toegang toe heeft, bestaan er vriendschap en liefde. Het Snoephuis van Jennifer Egan is een ontroerend boek.

Julie Phillips

Je vond het weergaloos of je vond alle lof overdreven, maar Jennifer Egans Bezoek van de knokploeg was in 2010 een boek waar je niet omheen kon. Een roman vol verrassende scènes en trefzekere observaties, opgebouwd uit vernuftig samenhangende korte verhalen.

Het verhaal omspande vijf decennia en waaierde uit van San Francisco naar New York, Kenia, Napels en Midden-Amerika. Eén hoofdstuk had de vorm van een powerpointpresentatie over de lengte van pauzes in rocknummers, een speelse verwijzing naar de hoofdthema’s van het boek: nostalgie, jarenzeventig­muziek en de slopende werking van de tijd op lichamen, relaties, talent en geheugen.

Een vervolg op haar eerdere succes

Na het traditionelere Manhattan Beach (2017), komt Egan (Chicago, 1962) nu met een vervolg op haar eerdere succes. Met dezelfde schwung gaat ze in Het Snoephuis door op de lotgevallen van haar personages, in een relaas dat opnieuw enkele decennia omspant, van de jaren ‘60 tot 2035. De plot laat zich weer lastig beschrijven, al spelen nieuwe (internet)technologieën, net als muziek in het vorige boek, steeds een rol.

De roman begint vanuit het perspectief van techgoeroe Bix Bouton, die worstelt met wat hij later de Anti-Visie zal noemen, ‘een leegte waarin een nieuw idee weigerde te verschijnen’. Op zoek naar inspiratie voor zijn socialemediabedrijf Mandala, en gekweld door gedachten aan een dodelijk ongeluk uit zijn jeugd (had hij het kunnen voorkomen? wat is er precies gebeurd?) krijgt hij tijdens een nachtelijke wandeling in New York inspiratie voor een innovatief internetplatform. ‘Greep op uw onbewuste™’ geeft gebruikers toegang tot hun eigen en andermans herinneringen, die in een Bewustzijnskubus opgeslagen kunnen worden.

null Beeld Tjarko van der Pol
Beeld Tjarko van der Pol

Er volgen meer Mandala-producten, zoals ‘GeheugenShop™’ om trauma’s uit te wissen; ‘Hé, hoe zit het toch met...?™’ om oude vrienden en bekenden op te sporen, en vooral het Collectief Bewustzijn, een wereldwijde database waarnaar mensen anoniem hun geheugen kunnen uploaden.

Vaag over de nadelen

Het Snoephuis klinkt zo misschien als een dystopische roman over het einde van de privacy, maar het is verre van dat. Een van de personages vergelijkt weliswaar onze overvloed aan informatie met het snoephuisje van Hans en Grietje, en waarschuwt dat al die gratis toegang een prijs heeft. Toch blijft Egan vaag over de eventuele nadelen en kijkt ze, als een Rutger Bregman van het internet, liever naar de heilzame mogelijkheden van het Collectief Bewustzijn.

Het Snoephuis is vreemder dan De knokploeg, maar minder doortrokken van levensangst. Egan gebruikt het gegeven vooral als kapstok voor een reeks vertellingen over authenticiteit en de zoektocht naar zelfkennis.

Met een scherp oog voor sociale verhoudingen en veelzeggende details voert Egan de ons bekende personages uit Bezoek van de knokploeg weer op, in verhalen die soms ­absurdistisch lijken, maar emotioneel waarachtig aanvoelen.

Lou Kline, de louche muziekproducent, groeit met hulp van zijn twee jongste dochters uit tot een goede vader. De kleptomane, onzekere Sasha wordt een gevierd kunstenares die wegwerpplastic omvormt tot kleurrijke sculpturen. Lastpak Jules krijgt het met zijn buurvrouw aan de stok over een schutting, wat eindigt met de ontdekking dat ze elkaar juist kunnen vinden in hun onaangepastheid. ‘Het geheim van een happy end is weten wanneer je moet stoppen’, weet de buurvrouw.

Bij haar komt het bijna altijd tot een goed einde

Met vindingrijkheid en empathie onderzoekt Egan de verlangens van haar personages naar liefde, begrip en zingeving en bij haar komt het bijna altijd tot een goed einde.

Dat mensen in algoritmen te vangen zijn, is niet per se slecht, beredeneert de autistische Lincoln. ‘Kwantificeerbaarheid maakt het menselijk leven niet minder bijzonder of zelfs (ik weet dat dit indruist tegen de intuïtie) niet minder mysterieus – net zomin als het vaststellen van het rijmschema van een gedicht dat gedicht zelf minder waardevol maakt’. Wanneer hij het hart van een collega wil winnen, gaat hij grondig te werk, op zoek naar de factor x, gedefinieerd als ‘dat ongrijpbare, onvoorspelbare detail waardoor iemand verliefd wordt op iemand anders’, net dat juiste woord of cadeau.

Veel van Egans stilistische experimenten zijn origineel en ontroerend, andere leuk bedacht maar minder overtuigend, zoals het hoofdstuk dat alle losse eindjes nogal kunstmatig aan elkaar knoopt in een reeks ouderwetse e-mails. Maar vorm en de inhoud van het geheel komen op briljante wijze samen.

In het laatste hoofdstuk zet Egan uiteen wat vanaf het begin al duidelijk was: dat haar Collectief Bewustzijn een verwijzing is naar de literatuur, met de roman als Bewustzijnskubus. We vinden onszelf, lijkt ze te willen zeggen, in vriendschappen, in de liefde en in de spiegel van de fictie.

null Beeld

Jennifer Egan
Het Snoephuis
(The Candy House)
Vert. Arjan & Thijs van Nimwegen
De Arbeiderspers;
368 blz. €24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden