null Beeld
Beeld

BoekrecensieGeschiedenis

‘Het schemeren van de wereld’ is een prachtig portret van de Japanner die na 1945 nog bijna 30 jaar doorvocht

Eind 1944 kreeg de Japanse militair Hiroo Onoda de opdracht om zich onder geen beding over te geven. De Duitse cineast Werner Herzog beschrijft hoe trouw hij zich 29 jaar lang aan dat bevel hield.

Paul van der Steen

Volwaardig contact met de echte wereld had Hiroo Onoda al jaren niet meer. Dus probeerde hij steeds maar zijn eigen logische draai te geven aan voor hem onverklaarbare zaken. Overkomende formaties Amerikaanse vliegtuigen? Het front van de Tweede Wereldoorlog moest zich verplaatst hebben naar andere plekken in Azië. In werkelijkheid waren het toestellen die deelnamen aan de Korea- en de Vietnamoorlog. Een in de jungle gevonden krant met heel veel advertenties? Vast een vervalsing van de Amerikanen, want geen dagblad plaatste echt zóveel betaalde boodschappen. Een pornoblad liggend langs een pad? Dat moest lokaas zijn. Laten liggen dus, want anders kon de vijand zien dat ze hier geweest waren.

Nieuws over de capitulatie wilde hij niet geloven

De tweede luitenant Onoda (1922-2007) kreeg eind 1944 van hogerhand opdracht om het Filippijnse ­eiland Lubang te verdedigen en zich onder geen beding over te geven. Het schemeren van de wereld van de Duitse cineast Werner Herzog beschrijft hoe trouw hij zich daaraan hield. Het verhaal over de Japanse capitulatie, dat hem pas in oktober 1945 bereikte, wilde hij niet geloven. Onoda vocht nog 29 jaar door ondanks alle ontberingen, hinderlagen en vuurgevechten, waarbij ook twee van zijn soldaten het leven lieten.

Toen Herzog in 1997 in Tokio de opera ‘Chushingura’ ensceneerde, kreeg hij een uitnodiging voor een privéaudiëntie bij de keizer. Tot verbijstering van de Japanners weigerde de Duitser. Wie hij dan wel zou willen ontmoeten? Zonder nadenken antwoordde Herzog: Onoda. De twee troffen elkaar inderdaad. Het schemeren van de wereld is de weerslag van hun gesprekken.

Hiroo Onoda Beeld Getty Images
Hiroo OnodaBeeld Getty Images

Het boek is opgenomen in de reeks Oorlogsdomein van De Arbeiderspers. Meestal zijn de boeken die daarin verschijnen lijviger. Het voorlaatste deel, Guy Sajers De vergeten soldaat, telde 718 pagina’s. Maar Herzogs zorgvuldige keuze voor scènes in plaats van het uitputtend beschrijven van de dertig jaar in de jungle werkt prima. Het past op de een of andere manier bij de ascese van Onoda.

Herzog heeft de vrijheid genomen om af en toe wat details zelf in te vullen. Het wezen van zijn hoofdpersonage raken vond hij belangrijker dan volledige trouw aan de realiteit.

Een heel enkele keer verliest Herzog zich in iets te ronkend proza. Daar staat tegenover dat hij er goed in slaagt om van Onoda een rond karakter te maken. Zijn plichtsbetrachting, het uitvoeren van het gegeven bevel tot het uiterste, zal ver van de meeste lezers afstaan.

Wegroestende wapens

Zelfs in de waanzinnigste omstandigheden wilde hij de eer hooghouden. De kleding van zijn troepje sleet snel en moest al improviserend worden gerepareerd. Onoda stond op de goede kleur. Waarom toch?, wilde een ondergeschikte weten. Zijn luitenant vond dat een stomme vraag: ‘Zijn we soldaten of zwervers?’

Toch weet Herzog voor elkaar te krijgen dat je een beetje van de hoofdpersoon gaat houden. Prachtig zijn de beschrijvingen van het onderhoud van de langzaam wegroestende wapens en een ­samoeraizwaard uit Onoda’s familie, dat door de jaren heen uitgroeit tot een soort ritueel. De overgave van de officier ontroert. Het eerbetoon van de tweede luitenant aan de man die hem ontdekte (kort na Onoda’s terugkeer naar de gewone samenleving verongelukt in de Himalaya) neemt de lezer ook voor hem in.

null Beeld

Werner Herzog
Het schemeren van de wereld
(Das Dämmern der Welt)
Vert. Marion Hadoar
Arbeiderspers; 112 blz. € 22,99

Lees ook:

Ex-Wehrmachtsoldaat Sajer stript de oorlog aan het Oostfront van iedere heroïek

Het lezen van De vergeten soldaat vergt een sterke maag. Toch verdient de nieuwe vertaling van het boek van Guy Sajer aandacht, vindt Gerwin van der Werf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden