null Beeld Kwennie Cheng
Beeld Kwennie Cheng

RecensieRoman

Headhunten met het geweer op de schouders

Verstokte comic-lezers en B-film-fanaten zullen de groteske scènes in Tom Hoflands bizarre horrorklucht De menseneter zeker waarderen.

Gerwin van der Werf

Tom Hofland werd in 2018 tot literair talent van het jaar uitgeroepen door de Volkskrant, een jaar na het verschijnen van zijn debuut Lyssa, dat ook in Trouw heel lovend was besproken. Lyssa was een met opmerkelijk vaste hand geschreven verhaal in de geest van de oude Russen, ouderwets goed en modern tegelijk.

Maar ja, het predicaat talent kan een last worden. De vraag is of Hofland de belofte inlost met zijn derde roman De menseneter, want zijn tweede boek Vele vreemde vormen (2020) overtuigde niet helemaal. Het sympathieke aan De menseneter is dat het zich onttrekt aan zulke kwesties, het kan Hofland overduidelijk niets schelen of hij beloftes inlost. Hoe haal je het anders in je hoofd een kluchtige pastiche op een horror B-film te schrijven als De menseneter?

Tom Hofland is een echte verteller, een verzinner, hij blijft als auteur onzichtbaar en doet (vooralsnog) niet aan autobiografisch schrijven, tegen de heersende trend in. Hanna Bervoets, Bertram Koeleman en Thomas Heerma van Voss zou je ook tot die ‘tegentrend’ kunnen rekenen, net als zij beleeft Hofland zichtbaar plezier aan fantaseren, verdraaien en vervreemden.

Uit de bocht vliegen hoort daar ook bij, als het maar met een beetje flair is.

Dit gaat merkwaardig worden

In de proloog word je al gewaarschuwd: dit gaat op zijn minst merkwaardig worden. We lezen over een man die door een jonge vrouw in een restaurant van dichtbij tweemaal in de borst en eenmaal in zijn oog wordt geschoten. Even later staat de neergeschoten man op en loopt vloekend weg met een servet in zijn oog. Je fronst even en leest verder, het vreemde voorval vergetend omdat we in een herkenbaar, realistisch heden terechtkomen.

Lute, hoofd van de afdeling Sales & Quality van een medisch bedrijf, krijgt van zijn bazin de opdracht al het personeel van zijn boventallige afdeling te ontslaan. Zomaar ontslaan, dat gaat niet, dus moet hij ervoor zorgen dat de werknemers zelf ontslag nemen, een even ondankbaar als onmogelijk klusje. We komen er al snel achter dat Lute niet zo’n stabiele figuur is: ‘Hij staat op. Gaat weer zitten. Hij heeft het gevoel dat hij moet rennen: maar waarheen?’

Orde op zaken

Lutes onmacht wordt uitgedrukt in het aantal onbeantwoorde e-mails dat dagelijks op zijn scherm verschijnt en in zijn persoonlijke leven loopt ook weinig op rolletjes. De communicatie met zijn ex over de omgangsregeling met zijn tweejarige zoontje is op zijn zachts gezegd moeizaam. Dan ontmoet hij in een café een vreemde kerel die zegt hem te kunnen helpen. Hij presenteert zich als de assistent van een soort headhunter genaamd Lombard, die in enkele dagen orde op zaken beloofd te stellen.

Deze Lombard, met een geweer op de schouder en altijd in gezelschap van een griezelige hond, neemt het headhunten nogal letterlijk, zo blijkt, en binnen de kortste keren verdwijnen er werknemers. Lute ontdekt dat Lombard iedere nacht slaapt in de laadbak van zijn pick-uptruck, onder een dikke laag aarde. Tegen die tijd kan hij er niets meer aan doen, het spel is op de wagen, hij heeft zijn ziel aan de duivel verkocht.

Doorlezen wil je wel

Dit alles is precies zo vreemd, gewelddadig en zwart-komisch als het hier staat. En het wordt nog veel vreemder, alles in een kinderlijk aandoende, droogkomische stijl vol tikkietakkie-dialogen opgeschreven. Doorlezen wil je wel, eerder uit nieuwsgierigheid naar de volgende bizarre scène dan omdat je je het lot van Lute en zijn collega’s zo aantrekt.

Er is nog een tweede, sympathiekere hoofdpersoon, de naar liefde hunkerende Mea. Zij lijmt de brokstukken van deze toch wat richtingloze horrorklucht aan elkaar. Hoewel, richtingloos, het motto van het boek wil op de eerste pagina al richting geven aan deze vertelling: het is een regel uit Macbeth, een uitspraak van Banquo die Macbeth wil waarschuwen voor de profetieën van de drie heksen: wie de verdraaide waarheden van the instruments of darkness gaat geloven, komt in een maalstroom van gruwelen terecht, leed dat hij uiteindelijk zichzelf aandoet.

Als satire werkt de roman minder goed dan Hofland misschien beoogt

De menseneter is een Tarantino of David Lynch-achtige uitwerking van die gedachte, maar als satire op, of aanklacht tegen iets (managementtaal en ontmenselijking in bedrijven?) werkt de roman minder goed dan Hofland misschien beoogt. Het verhaal zelf doet je fronsen, lachen, walgen soms. Vooral verstokte comic-lezers en B-film-fanaten zullen de groteske scènes waarderen.

Het is ook gewoon erg goed gedaan. Tijdens het lezen kun je Hoflands sardonische lachje bijna horen: dit heb ik verzonnen beste lezer, take it or leave it.

null Beeld

Tom Hofland
De menseneter
Querido; 256 blz. €22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden