null Beeld

BoekrecensieReligie

Halleluja, wat goed dat dit boek er is

Op weg naar een luisterende Kerk. Synodale ervaringen in verleden en heden
Jos Moons, Sjoerd Mulder en Karim Schelkens (redactie)
Uitgeverij Halewijn; 296 blz. €25,95
★★★★

Stijn Fens

De auteurs

Dat zijn er nogal wat. Deze bundel over ‘synodaliteit’ (waarbij gelovigen en de kerkleiding samen de koers van de kerk bespreken) bevat bijdragen van een schat aan auteurs. Ik telde er maar liefst 26. Ze passen niet allemaal in dit kleine hokje. Het zijn hoogleraren, theologen, kerkjuristen, en hoera: ook een trappistin. Bekende namen die je tegenkomt zijn die van de kerkhistorici Peter Nissen en Paul van Geest en die Austen Ivereigh, pauselijk biograaf en goede kennis van paus Franciscus.

Het thema

Tot voor een paar jaar viel het begrip ‘synodaal denken’ in ons land voornamelijk als het ging om de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en de oud-katholieke kerk. En toen kwam paus Franciscus met het idee van de grootste volksraadpleging in de geschiedenis van de rooms-katholieke kerk: het synodaal proces. Hij wil alle 1,3 miljard katholieken wereldwijd betrekken bij de toekomst van de kerk. Overal ter wereld zijn katholieken inmiddels bijeengekomen om hierover te spreken. Dit alles moet leiden tot een meer synodale en luisterende kerk.

Aanvankelijk zou die wereldwijde consultatie worden afgesloten met een bisschoppensynode in oktober 2023. Eerder dit jaar besloot de paus deze vergadering in tweeën te knippen: een zitting volgend najaar en een slotzitting in oktober 2024. Hieruit blijkt hoe belangrijk dit thema is voor de huidige paus. Austen Ivereigh in zijn bijdrage: ‘Zoveel is duidelijk, synodaliteit, die heel oude vorm van kerkbestuur waarbij de Heilige Geest de hoofdrol krijgt, zal de grootste erfenis van paus Franciscus zijn.’

Wat kan de lezer verwachten?

Om te beginnen heel veel verklaringen voor de oorsprong van het woord synodaal. Geen een auteur kan er eigenlijk omheen. Toch maar even: het woord synode komt van het Griekse σύνοδος, een samenvoegsel van syn- (= ‘samen’) en hodos (‘weg’). Letterlijk betekent het ‘samenkomst’.

Het boek bestaat uit drie delen. Eerst wordt het begrip synodaliteit historisch geduid. Zo laat Peter Nissen overtuigend zien hoe in de vroege kerk zich een levende synodale traditie ontwikkelde. De eerste christenen voelden zich geroepen tot een gezamenlijk getuigenis over ‘de Verrezene’ en wilden ook in gezamenlijkheid de koers van dat getuigenis bepalen. Later verdween deze praktijk weer en was er sprake van desynodalisering. Sinds het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), die grote vergadering die de kerk van Rome bij de tijd moest brengen, is er sprake van resynodalisering. Franciscus voert dus gewoon de besluiten van het Concilie uit.

In het tweede deel is te zien hoe gedeelde besluitvorming volop aanwezig was en is in het leven van de rooms-katholieke kerk. Zo kan diezelfde kerk volgens dominicaan Stefan Mangnus inspiratie opdoen bij de constituties van zijn orde en waarschuwt Mark Rotsaert vanuit zijn ervaring als jezuïet op ongeduld bij het synodale proces. ‘We willen vaak te vlug resultaat en hopen op klare oplossingen.’

Het derde deel belicht ten slotte hoe synodaliteit in de protestantse, anglicaanse, oud-katholieke en orthodoxe wereld soms beter gevierd en bewaard is dan in de rooms-katholieke kerk.

Dit boek is geen gebruiksaanwijzing met een duidelijk ‘zo moet het’, maar zoals de samenstellers van het boek zelf zeggen: ‘een kaleidoscoop van succesvolle en minder succesvolle pogingen om synodaliteit vorm te geven’.

Waarom dit boek niet lezen?

Het was wel aardig geweest als ook een echt kritisch stuk was opgenomen over synodaliteit. Zeg maar van iemand die met dezelfde elegantie als de andere auteurs beweert dat het synodaal proces tijdverspilling is en de Heilige Geest juist afwezig is bij al die luisterende katholieken.

Waarom dit boek wel lezen?

Halleluja, wat goed dat dit boek er is. In een tijd waarin diezelfde katholieken steeds meer kennismaken met synodaal denken is het fijn dat er nu een boek is dat de broodnodige context geeft. Daarnaast geeft het ook een boeiend beeld van de meer en minder recente kerkgeschiedenis. Of de katholieke kerk werkelijk synodaal wordt, hangt niet alleen af van de inzet en het geduld van al die gelovigen, maar ook van de bereidheid van de kerkleiding om werkelijk te luisteren.

null Beeld

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden