Boekrecensie Roman

Gulliksen fileert de mentaliteit van de middenklasse

Net als Karl Ove Knausgård, van wie hij trouwens de uitgever is, put de Noor Geir Gulliksen voor zijn romans schaamteloos uit het ‘echte leven’. Het kwam hem bij de verschijning van ‘Het verhaal van een huwelijk’, over de desintegratie van een huwelijk, op een proces met zijn ex te staan. Maar Gulliksen liet zich niet vermurwen en publiceerde prompt een opvolger in hetzelfde genre.

In ‘Het verhaal van een huwelijk’ draaide het allemaal om een vrouw die haar man bedroog, in ‘Kijk ons nu eens’ zijn de rollen omgekeerd: een man bedriegt zijn vrouw en zet daarmee de neergang in. Want de 50-jarige Hans Kaasajordet, die al 14 jaar gelukkig getrouwd is met Ingunn, begint een relatie met de veel jongere Harriet. Typerend voor Gulliksen is dat hij het hele gevoelsproces schaamteloos eerlijk analyseert, inclusief de afkeer die Hans aanvankelijk voor Harriet voelt: “Ze hadden niets gemeen, hij mocht haar niet en hij had het gevoel dat zij hem ook niet mocht, dat de aversie wederzijds was.” Dat hij toch iets met haar begint, zegt iets over het duistere van menselijke motieven.

Geir Gulliksen Beeld Baard Henriksen

Het boek opent met een gedurfde scène. Tijdens een huwelijksfeest vertelt Harriet aan tafelgenoot Hans dat ze als kersverse moeder last heeft van een melkklierontsteking. In een opwelling snelt Hans haar te hulp. Zo treffen we het duo in het gehandicaptentoilet, waar Hans Harriets borsten staat af te kolven. Ondertussen horen we hem rechtvaardigingen bedenken, van het genre ‘ik ben een geëmancipeerde man, dus dit kan net zo lief door mij gebeuren als door de een of andere vrouw’. Tegelijk windt het gebeuren hem erotisch enorm op. Natuurlijk vinden de andere gasten het ongepast dat de twee naderhand samen uit hetzelfde toilet komen. Maar er is nog niets fataals gebeurd. Althans, dat praat Hans zichzelf aan, want hij kan het hele tafereel maar niet uit zijn hoofd zetten. Hij zoekt steeds opnieuw contact met Harriet. Hij wil de jonge moeder bijstaan bij de verzorging van haar baby: die kans heeft hij bij zijn twee echtgenotes nooit gekregen. Dus belandt Hans ondanks hemzelf in een buitenechtelijke relatie. Die is sterk gebaseerd is op zijn fantasieën over moederborsten en zijn verlangen om ‘als een moeder’ te zijn voor de baby.

Hele rits onbezonnen acties

Het moet gezegd dat Gullliksen niet bang is om grenzen te overschrijden. Erotische fantasieën over moederborsten en moedermelk zijn in de literatuur zelden gezien en werden in Noorwegen zelfs als schokkend ervaren. Ook zouden weinig schrijvers het aandurven een man neer te zetten die ernaar verlangt om ‘als een moeder’ te zijn voor een baby. Het past natuurlijk helemaal in Hans’ zelfverklaarde progressieve feminisme, een zelfbeeld waar de schrijver soms ernstige, soms ironische vraagtekens bij plaatst.

De beschrijving van de geleidelijke neergang van het huwelijk tussen Hans en Ingunn is meesterlijk. Het begint met Hans’ gevoel dat hij absoluut niet bij Ingunn weg wil. Dan komt het moment dat hij zo overvol is van Harriet dat hij ook tegen zijn echtgenote niet meer over haar kan zwijgen. Gulliksen blinkt uit in de gedetailleerde weergave van ’s mans rationalisaties om zijn ontrouw voor zichzelf aanvaardbaar te ma­ken. Zo blijft Hans volhouden dat Harriet ‘gewoon een vriendin is’, zelfs in het stadium waarop hij ’s avonds erotische tekstberichten naar haar zit te schrijven terwijl hij met Ingunn televisie kijkt. Uiteindelijk raakt Hans ervan overtuigd dat Harriet veel leuker is dan Ingunn. Op dat moment is zijn huwelijk eigenlijk al voorbij, al beseft Hans dat zelf nog niet.

Gulliksen geeft ook het woord aan Ingunn die direct doorheeft hoe de vork aan de steel zit. Eerst is ze vooral gekwetst en bang, later onderneemt ze zelf een hele rits onbezonnen acties, van een hernieuwde relatie met een jeugdvriend tot het plotsklapse samenwonen met een nagenoeg onbekende fitnessleraar. De auteur fileert zo de mentaliteit van de middenklasse. Ook stelt hij genadeloze vragen bij het zelfverklaarde feminisme van zijn protagonist. Is deze man wel wie hij zegt te zijn? Is hij wel zo feministisch als hij zich voordoet? De antwoorden zijn ontluisterend, zij het dat hun toonzetting niet altijd getuigt van groot stilistisch vernuft.

Oordeel: Meesterlijk, ernstig & ironisch portret van een huwelijk.

Geir Gulliksen
Kijk ons nu eens
Vert. Geri de Boer

Ambo Anthos; 309 blz. € 23,99

Lees ook: 
Recensie van ‘Het verhaal van een huwelijk’

Noorse schrijver Geir Gulliksen pakt uit met een pijnlijk intiem relaas over het einde van een huwelijk
In zijn relaas over de neergang van een huwelijk illustreert Gulliksen het banale in het bijzondere.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden