Boekrecensie

Gegrepen door het kalifaat

Omslag ‘Laura H. Het kalifaatmeisje uit Zoetermeer’

Thomas Rueb reconstrueert hoe een Zoetermeers tienermeisje radicaliseerde.

In zijn dankwoord bij ‘Laura H., Het kalifaatmeisje uit Zoetermeer’ richt NRC-redacteur Thomas Rueb zich allereerst tot een collega ‘die mij met een onbaatzuchtige tip het verhaal van mijn leven in de schoot wierp’. De dertigjarige journalist Rueb had in het voorjaar van 2017 nog nooit over jihadisme geschreven. Via zijn collega begrijpt hij dat de vader van Laura H. dringend zijn verhaal kwijt wil. “Laura H., denk ik. Laura H… Dat meisje dat is teruggekeerd uit het kalifaat. Met die twee kindjes. Ik ken de beelden. Maar daar was toch iets mee? Dat Nederlandse Homeland-geval. Kwam zij niet een aanslag plegen?” Laura H. zit dan al acht maanden in Nederland gevangen op verdenking van terrorisme en er zit weinig schot in de zaak. Haar vader Eugène hoopt begrip te wekken door haar en zijn eigen verhaal in de openbaarheid te brengen.

‘Het verhaal van mijn leven’? Rueb is in dit boek inderdaad zelf aanwezig, maar het gaat natuurlijk toch vooral om Laura. Wat doorschemert, is het enthousiasme van de journalist om met de geschiedenis van één meisje de vinger op de meest prangende actualiteit van de laatste jaren te leggen. Hoewel Nederlandse auteurs van literaire non-fictie als Frank Westerman, Suzanna Jansen, Judith Koelemeijer of Joris van Casteren goed slagen in het vertellen van de grote geschiedenis door middel van de kleine, was er niemand met een verhaal dat de urgentie heeft van ‘Laura H.’: de redenen voor Nederlandse jongeren om steun te verlenen aan de grootste bedreiging van de wereldvrede in het afgelopen decennium, het kalifaat van Islamitische Staat.

Onzeker meisje

Hij heeft ook geluk gehad, zegt Rueb. Laura H. kreeg bij haar veroordeling (uiteindelijk alleen voor het ondersteunen van terreur door het huishouden te voeren voor een jihadist in Irak en Syrië) geen persverbod opgelegd. Voor Rueb, op dat moment al goed ingevoerd, was na haar vrijlating de weg vrij om 150 uur met haar te praten, en Laura is volgens de journalist een goed vertelster. Het leverde een unieke inkijk op in de wereld van een kwetsbaar meisje in Zoetermeer dat ten prooi viel aan Marokkaanse jongens, in een identiteitscrisis belandde die haar uiteindelijk met haar geradicaliseerde echtgenoot en twee kinderen tot in het kalifaat bracht, en zonder die echtgenoot ook weer daar vandaan.

'Laura H.' van Thomas Rueb. foto Willemieke Kars rechtenvrij portret Beeld Willemieke Kars

Als dochter van een jurist en een secretaresse op het ministerie van onderwijs begint Laura’s jeugd zonder slechte voortekenen. De komst van haar broertje Ingmar verandert dit. De jongen blijkt een zeldzame ziekte te hebben die zijn nieren en uiteindelijk ook zijn hersens aantast. Alle zorgen van de ouders zijn op Ingmar gericht, een spanning waaraan het huwelijk kapot gaat.

Laura groeit ondertussen op tot een onzeker meisje dat in de brugklas ontmaagd wordt door een Marokkaanse jongen. Rueb besteedt veel aandacht aan de seksuele ontwikkeling van Laura, en het gebruik dat vooral Marokkaanse jongens op gruwelijke wijze van haar maken. In de derde klas besluit Laura haar reputatie van ‘schuursletje’ te bestrijden door een hoofddoek te gaan dragen. Dankzij haar Surinaamse moeder is ze donker genoeg om door te gaan voor Marokkaanse. Ze zegt dat ze geadopteerd is en noemt zich voortaan Lamyae.

Apps, krantenberichten en politieverslagen

Haar behoefte aan een nieuwe identiteit drijft haar steeds verder in de richting van de ‘zuiverende’ islam. Maar het brengt haar niet wat ze hoopte: twee Marokkaanse mannen laten haar in de steek, de eerste ten tijde van haar zwangerschap van dochter Tawbah, de andere na een abortus. Laura komt terecht in jeugdinstellingen. Alleen een huwelijk met de extremistische moslim Ibrahim I., die ze dan net via internet heeft leren kennen, lijkt haar te gaan redden.

De ellende moet dan eigenlijk nog beginnen. Ibrahim blijkt extreem gewelddadig, net als zijn vader die hem als kind aan zijn benen in het trapgat ophing en mishandelde. Laura moet het zwaar ontgelden, ook als zij een zoon heeft gebaard gaat de mishandeling door. Jeugdzorg, bekend met de losse handjes van Ibrahim, wil de kinderen weghalen. Ondertussen hoopt ze dat Ibrahim tot inkeer zal komen als hij gelukkiger wordt, in het kalifaat.

Pagina uit ‘Laura H. Het kalifaatmeisje uit Zoetermeer’ Beeld Frank Castelein

Rueb wisselt de levensgeschiedenis van Laura af met fragmenten uit apps, krantenberichten, politieverslagen en gesprekken met alle mensen uit Laura’s omgeving: haar vader, moeder, de zussen van Ibrahim, vriendinnen. Het boek verkrijgt zo een voor non-fictie verrassende psychologische diepgang, spanning en lading.

De mishandeling van Laura ten overstaan van haar kinderen die er, eenmaal aangekomen in Irak, alleen maar erger op wordt, is bijna onverdraaglijk: “Haal hulp! Tawbah, haal hulp! Haar dochter blijft roerloos staan. Ze kijkt neer op haar moeder die languit op de grond ligt terwijl er bloed uit haar neus stroomt. Tawbah heeft glazige ogen. Een menselijke pop. Dit gaat helemaal mis. Ibrahim is gek geworden, gek, zo heeft ze hem nog nooit gezien. Laura schreeuwt om hulp. Brult. Abu Ja’afar is ook thuis, dat weet ze zeker, maar dit keer verschijnt hij niet vanachter het gordijn om haar te helpen. De lafaard. Ibrahim duikt boven op haar. Hij zit op haar borst, met zijn knieën drukt hij haar bovenarmen tegen de vloertegels. Zijn vingers om haar keel. Haar hart dreunt in haar slapen. Bloed hoopt zich op achter haar ogen. Ze ziet vlekken. Ze dansen.” Ibrahim zal uiteindelijk een kalasjnikov op Laura’s hoofd zetten. “Dus nu gaat het gebeuren. Natuurlijk - geen bom, geen landmijn of beul van IS. Geen nierziekte. Natuurlijk is dit hoe het zal gaan. Het is Ibrahim. Het zou altijd Ibrahim zijn geweest.”

Alleen maar jaloers

Meer dan een boek over het kalifaat, de verschrikkingen die daar plaatsvonden, de misdaden waaraan mensen als Ibrahim zich schuldig maakten, is dit het persoonlijke verhaal van de neergang van een tienermeisje. Je zou Laura H. kunnen vergelijken met de Duitse Christiane F., de aan heroïne verslaafde prostituee die met behulp van twee journalisten in 1979 haar verhaal deed. Of in Nederland met Yvonne Keuls’ Floortje Bloem, weliswaar een fictief personage maar opgebouwd uit interviews die Keuls rond 1982 met dit soort meisjes hield. Kwetsbare tienermeisjes die aanvankelijk een uitweg zien in seks, terwijl mannen van hun beschikbaarheid zodanig gebruik en misbruik maken dat de meisjes alleen nog maar verder afdrijven.

Anders dan Keuls is Rueb geen activistische schrijver. Hij wijst geen schuldigen aan voor Laura’s lot, zelfs voor Ibrahim toont hij begrip. Hij houdt de oorlog, politiek en maatschappelijke context buiten zijn verhaal. Opvallend, want dat is juist wat wel in andere boeken over IS, jihadbruiden, vrouwen in het kalifaat en kalifaatontvluchters aan de orde komt. Zoals bij de in Erbil woonachtige Nederlandse journalist Judit Neurink of de Rotterdamse onderzoeker Marion van San.

Omslag ‘Laura H. Het kalifaatmeisje uit Zoetermeer’

Is dat een gebrek? Vertelt Rueb het ware verhaal over Laura H., of is zij toch niet die ‘vermoorde onschuld’? De rechter heeft haar het voordeel van de twijfel gegeven, en ook Ruebs versie van Laura’s verhaal overtuigt.

Een klassiek non-fictieboek is ‘Laura H’ niet. Uniek is het wel. Rueb paart fijnzinnig opmerkingsvermogen aan een goede pen en een eigenzinnige manier van vertellen. Ook de redactie en vormgeving zijn voortreffelijk. Er is op dit boek niets aan te merken. Je kunt er als journalist alleen maar jaloers op zijn.

Oordeel: een uniek boek. Journalisten kunnen er alleen maar jaloers op zijn.

Thomas Rueb
Laura H. Het kalifaatmeisje uit Zoetermeer
Das Mag; 538 blz. €25,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden