null Beeld

BoekrecensiePsychiatrie

Erwin Roebroeks beschrijft hoe hij een extreme angst voor zijn eigen lichaamssappen wist te overwinnen

Een bijzonder boek over leven met en genezen van een obsessief-compulsieve stoornis.

Ik dwang is zeker niet het eerste autobiografische boek van een ex-patiënt over zijn dwangstoornis. Toch is het anders dan alle verhalen die ik er tot nu toe over las.

De schrijver van het boek, Erwin Roebroeks (51), onderzoeker, publicist en curator op het gebied van muziek en opera, kent dan ook een buitengewone geschiedenis. Tussen zijn twaalfde en 22ste is hij voor zichzelf en zijn omgeving een ware ‘dwangterrorist’. Volledig klem zittend in de buitenproportionele angst voor zijn eigen lichaamsafscheidingen doucht hij acht uur per dag. Hij drinkt zeepsop, draagt lagen onderbroeken over elkaar heen en leert zichzelf plassen zonder zijn penis aan te raken.

Steeds meer verdrukken de angst, dwang en obsessies zijn ontwikkeling. Alles stagneert. Hij groeit letterlijk niet meer, verlaat school en gaat geen vriendschappen of relaties aan. Wanneer hij zijn eigen huid ­begint open te snijden om zichzelf van binnenuit schoon te maken, wordt hij door therapeuten zo goed als opgegeven. Hij is dan negentien en heeft al een aantal mislukte behandelingen achter de rug.

In een kliniek vindt een baanbrekende revolutie plaats

Ongehoord, onbegrepen en kwaad zoekt hij toch door naar verlossing. En die komt er in de vorm van een opname in een psychiatrische kliniek. Hier vindt een baanbrekende revolutie plaats. Na twee jaar behandeling blijkt Roebroeks volledig genezen. Hij staat weliswaar als een onbekende tegenover zichzelf en moet zijn gemiste ontwikkeling inhalen, maar is tot op de dag van vandaag klachtenvrij. “Het is schier onvoorstelbaar”, volgens psychiater Damiaan Denys, dat iemand dit alleen op ‘wilskracht en denkkracht’ en zonder ingreep in de hersenen voor elkaar heeft gekregen.

Dat Roebroeks inderdaad een ijzersterke wil heeft en ook een geest die opmerkelijk krachtig is, wordt vanaf de eerste bladzijden van het boek duidelijk. Scherp, met een haast wetenschappelijke afstand en precisie, analyseert en ontleedt hij zichzelf. En wisselt dat af met meer lyrische beschouwingen over het fenomeen obsessieve-compulsieve stoornis. Hierover ontvouwt hij mooie ideeën, overpeinzingen en observaties. Zoals die over de helende werking van muziek, als antipode van de dwang. Mensen met dwangklachten, schrijft Roebroeks, zijn bang zich over te geven, maar bij muziek lukt dit vaak wel. Want muziek maakt dwars door alles heen contact met het meest innerlijke van de mens. “Een overgave met behoud van ziel.” Dat kan iemand bevrijden.

Hij moest zich insmeren met zijn sperma, poep en plas

Wat Roebroeks zelf uiteindelijk voorgoed helpt vrij te breken uit zijn gevangenis van obsessies, rituelen en dwanghandelingen is de therapievorm flooding. Een extreme therapie voor een, in zijn geval, extreme stoornis. Het doel bij flooding is de patiënt volledig onder te dompelen in datgene waarvoor hij bang is. Zo moest Roebroeks zich tijdens deze therapie meerdere keren per dag insmeren met zijn sperma, poep en plas.

Vijfentwintig jaar na dato blikt Roebroeks terug op deze therapie. En praat erover met zijn behandelaren. Ook spreekt hij vooraanstaande psychologen en psychiaters, zoals de eerder genoemde psychiater Damiaan Denys en psychotherapeut Jan Derksen. Interessant zijn hun verschillende visies op het ontstaan en de betekenis van dwang en op de verschuivingen in behandeltrends.

Uiteindelijk is Roebroeks verhaal er een van hoop. Want ook al geneest niet elke patiënt zo goed als hij, elke verlichting van klachten is al een gedeeltelijke terugkeer naar het echte leven. Want dwang is vaak zelfbescherming, zegt Roebroeks. Tegen de kwetsbaarheid van het leven. Tegen eenzaamheid. Want zolang je ‘dwangt’, is er niets anders dan dat. Geen (levens)angst. Maar ook geen kans op geluk.

null Beeld

Erwin Roebroeks
Ik dwang. Genezen van een obsessief-compulsieve stoornis
Bezige Bij;
224 blz. € 24,99

Lees ook:
Filosoof Damiaan Denys: Het coronavirus is een gezonde correctie op onze megalomane levensstijl

Damiaan Denys (Wevelgem, België, 1965) is filosoof en psychiater. Hij is als hoogleraar werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam. Denys geeft regelmatig publiekslezingen op het snijvlak van filosofie, psychiatrie en neurowetenschappen over angst, controle, vrijheid, zekerheid en geluk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden