null Beeld
Beeld

BoekrecensieRoman

Erik Jan Harmens is geen verhalenverteller, maar een verslaggever van zijn doordrammende brein

Erik Jan Harmens schrijft begoochelend en indringend. Niet zijn leven, maar zijn verbeelding beheerst hem.

Rob Schouten

De roman Rigolettohof van Erik Jan Harmens gaat over de straat van die naam in Alphen aan den Rijn waar de schrijver is opgegroeid en waar hij indringende jeugdherinneringen heeft liggen. En over het naastgelegen winkelcentrum Ridderhof, waar tien jaar geleden Tristan V (zijn naam valt niet bij Harmens) zes onschuldige mensen doodschoot en daarna zichzelf.

Harmens schrijft, zoals het op de flaptekst heet, extreem autobiografische romans, en extreem zijn ook zijn gedachten, zijn fantasieën. Van buiten is hij een milde man maar daaronder kolkt het, van trauma’s, van obsessies, van autisme.

Erik Jan Harmens Beeld
Erik Jan Harmens

‘Er is zoveel geluid en er zijn zoveel indrukken en alles stapelt zich op en wringt zich in elkaar en vlecht zich door elkaar en hecht zich aan elkaar en gaat in elkaar op om daarna weer in delen uiteen te splitsen, en het gebeurt buiten je, maar ook binnen in je, en als het allemaal maar blijft overkoken is het pannetje op een gegeven moment leeg, leeg, leeg en kookt het droog en gaat het fikken.’ Zo omschrijft hij de gesteldheid van de moordenaar van de Ridderhof maar ook die van hemzelf: dingen blijven maar hangen in zijn hoofd en dat terwijl het leven gewoon doorgaat.

De poepkleurige broek die hij naar school moest dragen

In zijn verbeelding is het leven circulair in plaats van lineair en gaan gebeurtenissen almaar rond. Het is dit circulaire besef dat hij in zijn roman vormgeeft, tientallen keren bezoekt hij in zijn hoofd en ook een paar keer in het echt de Rigolettohof uit zijn jeugd en hoort hij weer de ruzies die zijn ouders maakten, de dag dat zijn vader het gezin verliet, de kleine en grote gebeurtenissen die hij daar als kind samen met broer en zus meemaakte, van de poepkleurige broek die hij naar school moest dragen tot zijn vader die bij de Flintstone chocoladehagelbus telkens yabbadabbadoeee riep.

En keer op keer richt hij zijn blik ook op de Ridderhof waar de Alphense spree killer zijn willekeurige slachtoffers omlegt.

Harmens is geen verhalenverteller, maar een verslaggever van zijn eigen malende, doordrammende brein; zijn proza heeft veel weg van een rite, het herhaalt zichzelf almaar, het dreunt lijstjes op, van favoriete songs, van de snelwegen en straten die je allemaal maar moet doorkruisen om ergens te arriveren, van alle mogelijke schizofrene seriemoordenaars. ‘Een hoofd vol rukwinden’ noemt hij zijn brein en dat is wel een treffende omschrijving.

Het zijn schuldige landschappen

Je zou zijn proza beter extreem autopsychografisch dan autobiografisch kunnen noemen, want niet zijn leven maar zijn verbeelding beheerst hem.

De Rigolettohof, de Ridderhof, het zijn beide ‘schuldige landschappen’ om met Armando te spreken (Harmens citeert hem), er hebben onuitwisbare gebeurtenissen plaatsgevonden en toch zijn ze gewoon doorgegaan en veranderd; dat penetrante besef beschrijft Harmens. Als kind wist hij naar eigen zeggen al dat hij het niet bij het leven zelf zou laten zitten. ‘Ik zou er anderen over vertellen, al wist ik nog niet dat het in de vorm van deze roman zou zijn. Wat ik wel wist is dat ik het zou opschrijven.’

Rigolettohof is, zoveel jaar later, een benauwend boek geworden, lang niet altijd aangenaam om te lezen, maar wel altijd begoochelend en indringend als Harmens’ herinneringen zelf, een röntgenfoto van een rusteloos, overbelast, getraumatiseerd brein.

null Beeld

Erik Jan Harmens
Rigolettohof
Lebowski; 256 blz. € 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden