null Beeld

BoekrecensieFilosofie

Een zwarte feminist die haar tijd ver vooruit was

Een stem uit het Zuiden
Anna J. Cooper (vertaling Timon Meynen)
ISVW; 240 blz. € 19,95
★★★★

De auteur

Anna J. Cooper werd in 1858 in slavernij geboren. Nadat de slavernij in 1865 werd afgeschaft kon ze onderwijs genieten. Aan het St. Augustine’s, een school opgericht door de Anglicaanse kerk, volgde ze het ‘mannencurriculum’. Vanaf 1883 gaf ze er zelf les in de klassieke talen, moderne geschiedenis, Engelse taal en cultuur, zang en muziek.

Later vertrok ze naar Washington. Daar maakte ze deel uit van de Colored Women’s League, met onder anderen Ida B. Wells en Helen Appo Cook. En daar was het dat ze betrokken raakte bij de onderwerpen die in Een stem uit het Zuiden centraal staan.

Het boek

Een stem uit het Zuiden werd oorspronkelijk in 1892 gepubliceerd, en bestaat uit acht essays, waarvan een aantal door Cooper als lezing werden uitgesproken. Ze schrijft in de inleiding dat, hoewel de stem van de zwarte man ‘slecht wordt verstaan en zelden wordt geraadpleegd’, de zwarte vrouw nog helemaal niet gehoord is.

‘De gekleurde vrouw van vandaag bekleedt een unieke positie in dit land, zo zou je kunnen zeggen (...). Ze wordt geconfronteerd met zowel de kwestie van de vrouw als het rassenprobleem, en vormt tot nu toe in beide een onbekende of een niet-erkende factor.’ Daar wil ze met Een stem uit het Zuiden verandering in brengen.

Pionier van het zwarte femi­nisme

Toen Cooper Een stem uit het Zuiden schreef, zo’n twintig jaar na de afschaffing van de slavernij en het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog, was de positie van de zwarte vrouw nog zeer precair. Maar Cooper wacht niet tot een ander het voor haar opneemt: volgens haar kan alleen de zwarte vrouw zélf haar positie verbeteren, want een zwarte man en een witte vrouw zullen zich nooit helemáál in haar positie kunnen verplaatsen.

Daarmee wil ze niet zeggen dat het verbeteren van de positie van de zwarte vrouw alleen hen aangaat. Als een intersectioneel feminist avant la lettre bepleit ze de vooruitgang van álle achtergestelde groepen, zoals de arbeidersklasse, de ‘indianen’ en witte vrouwen.

De positie van de vrouw is voor Cooper echter extra belangrijk, omdat die ‘de vitale elementen’ van de vooruitgang van de samenleving bepaalt. De vrouw is – of was in Coopers tijd – namelijk belast met de verantwoordelijke taak om de nieuwe generatie op te voeden.

De natie is de verzameling van haar huishoudens. Aangezien het geheel de som van alle delen is, bepaalt het karakter van de delen de kenmerken van het geheel. Het gaat er dus om de gewone vrouw te ‘verheffen’, en dat kan volgens Cooper het beste via het onderwijs. Metaforisch beschrijft Cooper waarom: zoals ruw ijzer per kilo veel minder waardevol is dan horlogeveren, zo is de ontwikkelde mens veel meer waard voor de samenleving.

Redenen om dit boek niet te ­lezen

Een stem uit het Zuiden is duidelijk een product van de negentiende eeuw. Dat is alleen al te merken aan de schrijfstijl die, hoewel heel poëtisch, af en toe behoorlijk lastig te volgen is. Cooper was een diep­religieus mens, het woord ‘God’ komt bijna op elke pagina voor. Hoewel ze bepaald geen preken schrijft, zullen de vele referenties naar Bijbelverhalen een afstand tot de tekst scheppen voor religieus ongeletterde lezers.

Ook is de politieke context niet altijd makkelijk te begrijpen voor de leek: hoe lagen de verhoudingen tussen het Noorden en het Zuiden na de Amerikaanse Burgeroorlog precies? Cooper refereert er af en toe aan, maar legt weinig uit, en de noten van de vertaler bieden weinig soelaas.

Redenen om dit boek wel te ­lezen

Cooper is (nog) geen bekende naam in Nederland. Zwarte Amerikaanse schrijvers die net na haar kwamen, zoals W.E.B. Du Bois, Frederick Douglass en Booker T. Washington, zijn veel bekender om hun boeken over ongelijkheid. Dat is jammer, want Coopers scherpe veroordeling van hypocrisie en onrechtvaardigheid is nog bijzonder relevant, en ze was met haar intersectionele aanpak haar tijd ver vooruit. Het stemt zowel hoopvol als somber dat we vandaag de dag nog steeds worstelen met de kwesties die Cooper beschreef.

Lees ook:
Als je zwart en vrouw bent, heb je het nakijken. Tijd voor een debat, vindt Nancy Jouwe.

Tot op de huidige dag hebben zwarte vrouwen het moeilijk om gehoord te worden, meent Nancy Jouwe. Want de maatschappij draait om witte mannen. ‘Als je zwart en vrouw bent, heb je helemaal het nakijken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden