null Beeld
Beeld

BoekrecensieRoman

Een moeder met vreemde littekens achter haar oren

Een wonderlijk en wonderbaarlijk debuut van Leonieke Baerwaldt, dat de lezer van de ene in de andere verbazing laat vallen.

Gerwin van der Werf

‘Een uit de hand gelopen gedachte-experiment’, zo noemt Leonieke Baerwaldt haar boek in het nawoord van Hier komen wij vandaan. Dat klinkt wat al te bescheiden, want een experiment kun je het verhaal zeker noemen, maar wat er dan precies uit de hand gelopen is? Baerwaldt houdt dit sprookjesachtige en tegelijk grimmige verhaal juist perfect in de hand, de informatie is slim gedoseerd, de taal compact en rijk tegelijk, de lezer ademt mee met het ritme van de tekst en valt van de ene verbazing in de andere. En o ja, het is een debuutroman.

Baerwaldt noemt De kleine zeemeermin van Andersen en Van de visser en zijn vrouw van de gebroeders Grimm als haar bronnen voor deze roman. Hier komen wij vandaan leest daarom als een sprookje dat de verkeerde afslag heeft genomen. Op de eerste pagina’s staat hoe de zeemeermin verlangt naar de bovenwereld, het land en de sterren – trouw aan de tekst van Andersen. Vervolgens maken we kennis met een echtpaar dat graag een kind wil, een zonderlinge jongeman die tropische vissen houdt, en een moeder die met haar dochter op zoek is naar onderdak, waarbij ze voortdurend voor de verkeerde mannen valt. In korte hoofdstukken volgen we de levens van deze kwetsbare mensen.

Leonieke Baerwaldt Beeld Roos van Rijswijk
Leonieke BaerwaldtBeeld Roos van Rijswijk

Welk kind is nou bang voor een zeeheks?

Het lijkt er even op dat we een verhaal over onthechting in onze moderne tijd in handen hebben, tot de verhalen elkaar beginnen te raken en de connectie met de sprookjes duidelijk wordt. Baerwaldt doet dat knap, eerst lezen we bijvoorbeeld een vreemd zinnetje in het verhaal over de moeder en de dochter, waarbij moeder vreemde littekens achter haar oren blijkt te hebben. Het meisje blijkt een fascinatie te hebben voor de zeeën en oceanen en alles wat daarin leeft, en is bang in het donker, zoals alle kinderen, alleen welk kind is nou bang voor een zeeheks? Het meisje houdt op een blocnote bij hoeveel ‘prinsen’ en hoeveel ‘kikkers’ haar moeder heeft gehad, het aantal goede en foute mannen. ‘Vertel me het verhaal van de kieuwen nog eens?’ vraagt ze, en tegen die tijd begint het wel te dagen.

Het is allemaal bevreemdend en betoverend, maar ook aards en gruwelijk. De betere sprookjes zijn natuurlijk ook niet zoetsappig, eerder wreder dan het echte leven. Baerwaldt is ook nog eens erg goed in het rondstrooien van schijnbaar achteloze zinnetjes die je een plotseling inkijkje geven. ‘Ze huilde omdat de grond zo vruchtbaar was’, staat er als de vrouw met de kinderwens in de aarde wroet. En over haar man: ‘Hij zocht houvast bij de paar karige kruimels uit zijn kindertijd, maar kon zich niet veel herinneren zonder in de gevarenzone terecht te komen.’ Je bent niet veel wijzer na zo’n opmerking, en toch weet je meer dan genoeg.

Je vraagt je even af waar het nog naartoe moet

Als het verband van het verhalenmozaïek met het sprookje van de kleine zeemeermin (en dat van Grimm) duidelijk geworden is, vraag je je even af waar het nog naartoe moet, of er nog een onthulling zal komen, een catharsis of een moraal, een ‘en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig’ desnoods.

‘Zal ik je vertellen hoe het afliep?’ vraagt de moeder, verwijzend naar het verhaal van de kieuwen. Maar de afloop is een nieuw begin, zo lost de schrijver dat slim op. Hier komen wij vandaan is een wonderlijk en wonderbaarlijk debuut. Van mij mogen er meer van dit soort uit de hand gelopen experimenten komen.

null Beeld

Leonieke Baerwaldt
Hier komen wij vandaan
Querido; 221 blz. € 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden