null Beeld

RecensieRoman

Édouard Louis beschrijft zichzelf eigenzinnig als een gretige stofzuiger die op zoek is naar een beter leven

In Veranderen: methode schetst Édouard Louis hoe hij zich aan het verpauperde en homofobe milieu van zijn jeugd ontworstelde door keer op keer een nieuwe gedaante aan te nemen. Het levert, weer, een indringend memoir op.

Ger Leppers

In 2014 debuteerde Édouard Louis overrompelend met Weg met Eddy Belle­gueule, het beklemmende relaas van zijn jeugd in het verarmde, troosteloze Noord-Franse dorp Hallencourt, waar zijn homoseksualiteit stuitte op een soms ­gewelddadige afwijzing.

De meeste van zijn boeken daarna, die in gezwind tempo volgden, overlapten die eersteling ten dele. Dat was nooit een bezwaar: steeds wierpen zij vanuit een andere invalshoek nieuw licht op Louis’ thematiek.

Die was op het eerste oog beperkt: een ­ongelukkige jeugd als onbegrepen homoseksueel, door hard werk afgestompte ouders met een alcoholprobleem, een rook- en een televisieverslaving, en zijn vlucht daaruit. Voor Louis is het een onuitputtelijke bron van zelfonderzoek en duiding van de samenleving. ‘Als je minder macht hebt ben je veel kwetsbaarder voor de politiek’, zei hij in deze krant bijna vijf jaar geleden in een interview met Sander Becker. ‘Toen ik een jaar of dertien was, creëerde de regering een subsidie waardoor arme mensen naar de tandarts konden. Mijn vader ging toen voor het eerst van zijn leven naar de tandarts. Voor ons maakte de politiek dus het verschil tussen wel of geen kiespijn, tussen wel of geen honger. Maar voor mensen uit de overheersende klasse, les dominants, bestaat de politiek nauwelijks. Zij zijn vergeten wat die betekent.’

Verandering is de belangrijkste constante factor

Terugblikkend op zijn niet zo lange, maar bewogen leven stelt Louis in zijn nieuwe ­roman vast dat verandering de belangrijkste constante factor is geweest. Eerst was er de verandering die hij beschreef in Weg met Eddy Bellegueule: van een jongen uit een milieu waar de vinkjes van Joris Luyendijk dungezaaid zijn, en die er, ondanks soms wanhopige goede wil, niet in slaagt zich aan te passen aan het uitzichtloze leven in een wegkwijnend Noord-Frans dorp. ‘Opgegroeid in een wereld die alles afwees wat ik was’, besluit hij definitief te vertrekken. Hij onderneemt wat bijna niemand uit zijn omgeving waagde: de sprong naar de middelgrote stad Amiens.

Op school raakt hij intens bevriend met Elena, uit een burgerlijk maar ruimdenkend gezin. Zij en haar ouders nemen Louis’ eerste transformatie voortvarend ter hand: hij leert tafelmanieren en gaat mee naar goede films en tentoonstellingen. In die volledige make­-over draait het ook om zijn kleding, voeding, zijn manier van bewegen en spreken. Want alles deed hij verkeerd naar de normen van de burgerij…

Édouard Louis zuigt het allemaal op, hunkerend naar ruimere horizonten, niet als een passieve spons, is men geneigd te zeggen, maar als een gretige stofzuiger. Hij is zeer ­intelligent, leergierig en gevoelig.

Geleidelijke vervreemding van het milieu in Amiens

Als Édouard op een dag een lezing bezoekt van de homoseksuele schrijver Didier Eribon, een gevierd man in Parijse intellectuele kringen, ontdekt hij in hem een geestverwant. Eribon heeft zich aan zijn jeugd in provinciestad Reims ontworsteld. Louis schraapt zijn moed bij elkaar en spreekt de schrijver aan na afloop van de lezing.

null Beeld Getty images
Beeld Getty images

Zij sluiten vriendschap, het begin van de volgende etappe op Louis’ levensweg. Hij vervreemdt geleidelijk van het milieu in Amiens dat eerst een bevrijding had betekend, en wil alleen nog maar naar Parijs.

In de hoofdstad gaat Louis in de weekeinden op zoek naar mannen en cultuur en vat het voornemen op toelatingsexamen te doen voor de bijzonder prestigieuze École Nationale Supérieure.

Opnieuw gaat alles op de schop: Eribon ontpopt zich als Louis’ Dr. Higgins, hij leert hem welke boeken hij moet lezen (vooral werk van de usual suspects in dat milieu, zoals Beauvoir, Sartre, Derrida en Duras).

Genereuze, behulpzame mannen leiden Louis binnen in de wereld van de kunst, hij wordt meegenomen naar de beste restaurants, naar de opera, en slaapt bij en met hen in weelderige appartementen en villa’s.

Ik wilde dat niets meer buiten mijn wil gebeurde

‘Sommige mensen leggen uit dat ze zijn veranderd door het contact met andere soorten lichamen en individuen dan die ze in het eerste deel van hun leven hebben gekend, door zich de houdingen van die nieuwe lichamen en individuen eigen te maken, vaak op een vage manier. Bij mij ging het niet zo. Ik wilde alles veranderen, en ik wilde dat alles tijdens mijn veranderingsproces het resultaat was van een besluit. Ik wilde dat niets meer buiten mijn wil gebeurde’, schrijft Louis.

Maar het bijzondere van dit boek is dat het, in een diepere laag, juist de emotionele nood goed voelbaar maakt die aan de verandering ten grondslag ligt. Zelfs zijn naam zal de schrijver laten veranderen.

Zijn kameleontische gedrag leidt ertoe dat hij zich ook in Parijs nooit helemaal op zijn plaats voelt. ‘Toen ik voor het eerst in Parijs aankwam, schaamde ik mij voor mijn ver­leden. Daarom trok ik een pak met een stropdas aan, want ik wilde verbergen wat ik was geweest. Nu schaam ik me er juist voor dat ik me toen schaamde’, zei de schrijver in het eerder genoemde interview. Het wezen van zijn identiteit is, realiseert Louis zich, de verandering ervan door middel van een vlucht naar voren.

Vertrek als een vorm van verraad en van wraak

Veranderen: methode heeft voor een deel de vorm van brieven aan twee mensen die Édouard Louis heeft verlaten: zijn vader en Elena. Voor hen was Louis’ vertrek een vorm van verraad, aan hen en aan de waarden die zij hem probeerden mee te geven. Tegenover zijn vader was het bovendien een vorm van wraak – maar het was wraak, realiseert de schrijver zich achteraf, op een in zijn milieu vastgeroeste onschuldige.

In Veranderen: methode schrijft Louis ­opnieuw indringend over identiteit, waarbij hij aan een hoogstpersoonlijke en ingewikkelde problematiek een universele allure weet te geven. Dankzij zijn afkomst uit een dubbele marge: die van een verpauperd mi­lieu en zijn positie daarin als homoseksueel, is hij een feilloos waarnemer, die met tref­zekere pen sociale verschillen en hun betekenis fileert.

Édouard Louis is een van de boeiendste stemmen in de Franstalige literatuur van nu. En, al klinkt het wat paradoxaal, ondanks – of nee: juist door alle veranderingen waaraan hij zichzelf onderwerpt en die hij haarfijn doorgrondt, één van de meest eigene.

null Beeld

Édouard Louis
Veranderen: methode
Vert. Rheintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre
De Bezige Bij;
303 blz. €22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden