BoekrecensieOver een vlakke, kalme zee

Donal Ryan toont de alchemie van het woord

Donal Ryan Beeld Anthony Woods
Donal RyanBeeld Anthony Woods

In zijn vierde, soepel vertaalde roman ‘Over een vlakke, kalme zee’ brengt de Ierse schrijver Donal Ryan de verhalen van een verdoemde vluchteling, een simpele bejaardenverzorger en een berouwvolle rotzak bij elkaar. Even intrigerend als subtiel.

Maar liefst eenentwintig stemmen telde het prijswinnende debuut van de Ierse schrijver Donal Ryan. In zijn vierde, door Arjaan en Thijs van Nimwegen soepel vertaalde, roman ‘Over een vlakke, kalme zee’ beperkt hij zich tot zes stemmen, drie hoofd- en drie nevenstemmen.

De roman opent met Farouk. Een Syrische arts die samen met vrouw en kind de burgeroorlog ontvlucht. In een boordevol sloepje varen ze naar de vissersboot die midden op zee op hen wacht. En terwijl hij wordt overvallen door een ‘plotse trots dat hij een man was die de ontsnapping van zijn gezin kon regelen’ voel je de bui al hangen. Nadat ze als slaven zijn opgesloten in het ruim van het gammele bootje, gaan ze op zoek naar de hen beloofde reddingvesten. Tevergeefs.

Lampy, uit het tweede hoofdstuk, is een simpele ziel. Een jongen die zijn kwade buien niet onder controle krijgt. Lampy heeft geen vader en als hij daarmee gepest wordt wil hij nog wel eens uithalen. Het heeft hem de halve finale hurling (een Ierse balsport) gekost. ‘Probeer je buiten vechtpartijen te houden, jong,’ heeft opa gezegd, ‘maar als je ooit een klap moet uitdelen, mik dan op de adamsappel.’ Lampy werkt in een bejaardentehuis. Af en toe rijdt hij de oudjes met een busje naar therapie of naar hun kinderen. Als de oude Ford Transit wordt ingeruild voor een peperdure Mercedes gaat het mis, behoorlijk mis.

De bullebak van de school

In het derde verhaal vraagt John aan God om vergiffenis voor zijn wandaden. John is een rotzak (geworden) en hij weet het. Zijn oudste broer daarentegen was een heilige. ‘Ik denk niet dat mijn broer Edward in staat was een zonde te begaan. Hij speelde zo goed hurling en voetbal dat oude mannen erbij in tranen uitbarstten.’ Maar Edward stierf en toen pa ontdekte dat John een lafbek was ‘liet hij me helemaal los; alle hoop was vervlogen’. John wordt de bullebak van zijn school. Na de voordracht van een gedicht over de invasie van de Noormannen (die ‘over een vlakke, kalme zee’ kwamen) neemt hij de dichter ervan te grazen. De jongen buigt noch barst. ‘Hij was bang maar niet laf. Ik wilde dat hij mijn minachting voelde, zijn arrogante zwijgen maakte me razend.’ John begint geruchten over hem te verspreiden, ‘als je iets maar vaak genoeg zegt, maakt de herhaling het waar’. John maakt er zijn professie van. Hij wordt lobbyist, waarbij hij niet schroomt mensen af te persen met (zelfverzonnen) laster.

Dat die drie verhalen in het slothoofdstuk ‘Eilanden’ samenkomen, komt niet als een verrassing, want zo gaat dat in caleidoscopische romans, maar de manier waarop Ryan zowel plottechnisch als thematisch deze autonome stemmen bij elkaar weet te brengen is even intrigerend als subtiel. Zo subtiel dat ik er in eerste instantie de vinger niet helemaal achter kreeg. Noodlot, onschuld, schuld? Was dat het? Een verloren ziel, een simpele ziel, een kwade ziel? Tot ik nog eens nalas wat John zegt over zijn duistere praktijken: ‘Je kunt iets maken uit het niets, zo waar als God bestaat’. De alchemie van het woord. De belofte van een mensensmokkelaar bijvoorbeeld, waardoor Faroux de oversteek waagt, of de lobby waarmee de vergunning voor een bejaardentehuis geregeld wordt. Dromen, sprookjes, leugens, zelfbedrog en soms gewoon de waarheid: woorden zijn het die, zowel in de échte wereld als in deze gelaagde roman, iets tot stand brengen met échte consequenties, soms op leven en dood.

null Beeld
Beeld

Donal Ryan
Over een vlakke, kalme zee
Vert. Arjaan en Thijs van Nimwegen. De Arbeiderspers; 216 blz. € 20,99

Lees ook:

De buitengewone verbeelding van Ierse schrijvers gaat hun geboortegrond te boven

Grote Ierse schrijvers – Joyce, Wilde, Beckett, O’Brien – keerden hun vaderland de rug toe. Waarom?

De grande dame van de Ierse literatuur vangt in haar laatste roman een tocht naar de hel.

In haar laatste roman kruipt de grande dame van de Ierse literatuur in de huid van een van de door Boko Haram geroofde meisjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden