BoekrecensieGeschiedenis

Deze uitvindersdynastie verdient alsnog een standbeeld

null Beeld
Beeld

Historicus Karel Davids schrijft over het belang voor de wetenschap, techniek en industrie van de vergeten Eckhardt-dynastie.

Ze is totaal in de vergetelheid geraakt: de familie Eckhardt. En dat terwijl twee eeuwen geleden hun naam tot ver buiten de landsgrenzen alom bekend was. Die faam hadden ze te danken aan een groot aantal uitvindingen. Het bedenken van nieuwe technieken en toepassingen zat de Eckhardts in het bloed.

Historicus Karel Davids lepelt in De ­Eckhardts de ene na de andere noviteit van het uitvindersgeslacht op. Baggermolens, uitschuifbare kaarsenstandaards, textielpersen, energiebesparende fornuizen, metronomen, hellende schepraderen, inklapbare tafels en stoelen: het familiecollectief was thuis op allerlei terreinen.

Tot 1770 was George Frederik Eckhardt de belangrijkste uitvinder van de dynastie. In de decennia daarna werd hij van de troon gestoten door zijn zoons Frans Frederik en vooral Antoine George. Benjamin Franklin vond Antoine George ‘a most ingenious ­Mechanician’. De twee hadden elkaar in Londen ontmoet en de Hollander had een onuitwisbare indruk gemaakt op de Amerikaanse politicus en wetenschapper, toch zelf ook niet op zijn achterhoofd gevallen.

Het ene na het andere patent

De broers werkten intensief samen. Ze vroegen het ene na het andere patent aan. Antoine George had er alleen in Groot-Brittannië al vijftien op zijn naam staan, waarmee hij in de zeventiende en achttiende eeuw koploper was. De twee werden toe­gelaten tot de meest prestigieuze genootschappen in binnen- en buitenland, kregen bezoek van vooraanstaande knappe koppen en verrichten opdrachten voor de Oranjes. Davids: “De Eckhardts kenden iedereen. ­Iedereen kende de Eckhardts.”

De emeritus hoogleraar economische en sociale geschiedenis plaatst de broers en hun vader in hetzelfde rijtje als Jan Adriaensz. Leeghwater, Nicolaas Cruquius, Gerard ­Philips en Anthony Fokker. Hoe kan het, zo vraagt Davids zich af, dat we die mannen die vóór en na hen kwamen zo goed kennen, terwijl vrijwel geen mens nog weet heeft van het belang van de Eckhardts voor de wetenschap, techniek en industrie?

Het antwoord is meerledig. Allereerst waren hun creaties in de meeste gevallen verbeteringen van bestaande werktuigen en instrumenten. Ze maakten een efficiënter alternatief voor een product dat men al kende. Tijdgenoten liepen daarmee weg: het maakte hun leven makkelijker, veiliger, aangenamer en goedkoper. Maar voor een plek in de geschiedenisboeken was dat onvoldoende, omdat de Eckhardts mannen van de ‘oude’ techniek waren, geen pioniers.

Daarnaast paste de uitvindersfamilie lange tijd niet in de ideeën over de Nederlandse geschiedenis. De Gouden Eeuw was een periode om trots op te zijn. En na de industriële revolutie leverde Nederland ook weer mooie prestaties. In de tussenliggende tijd waren de middelmatige Hollanders ingedut, waardoor de geleerden zich er niet mee bezig wilden houden. De Eckhardts waren op het verkeerde moment geboren.

De breuk was lang niet zo radicaal

Inmiddels weten we dat de industriële revolutie lang niet zo’n radicale breuk met het voorafgaande tijdvak was als wel werd beweerd. Ver voor de industrialisatie vond op allerlei terreinen technische innovatie plaats en in dat opzicht was Nederland veel minder ingedommeld dan verondersteld. “In dit bredere perspectief bekeken waren de Eckhardts geen eigenaardigheid,” aldus Davids. “Ze waren niet een soort afwijking in de geschiedenis. Ze kunnen eerder als ‘iconen’ van de technische ontwikkeling van hun tijd worden beschouwd.”

Iconen moet je eren en de historicus pleit dan ook voor een sculptuur of beeldhouwwerk als blijk van herwaardering van de familie. Het vernoemen van een tunnel of straat naar de familie mag van hem ook. Voorlopig is het er nog niet van gekomen. Een prettig boek over de ten onrechte vergeten uitvinders is al heel mooi.

null Beeld
Beeld

Karel Davids
De Eckhardts. Een uitvindersfamilie in Nederland en Engeland 1670-1830
Boom; 254 blz. € 24,50

Lees ook:

Historicus Seb Falk toont aan dat de wetenschap in de middeleeuwen niet stilstond

Historicus Seb Falk laat zien dat Johannes Westwyk en zijn collega-geleerden vooruitgang boekten met kleine stapjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden