null Beeld
Beeld

RecensieKlimaatverdriet

De wereld lijdt onder klimaatverandering: bij Šindelka druipt de angst van de pagina’s

Marek Šindelka schrijft een ongemakkelijke, af en toe meeslepende roman over klimaatverandering.

Sofie Messeman

De woekerplant de berenklauw, boezemde Kryštof Warjak van kindsbeen af een onwezenlijke angst in. De Tsjechische schrijver Marek Šindelka vangt het beeld zo: ‘Ze rijden een bos in. Een eigenaardig bos. De forse stammen en witte, vertakte kronen van die onbekende planten rijden aan hen voorbij. De geaderde takken hebben een diepgroene, soms paarsgevlamde kleur, ze groeien uit een dikke stengel, delen zich regelmatig op en dragen op de top een reusachtig bloemgestel.’ Gaandeweg is het Kryštof gelukt die angst te overwinnen door de plant te bestuderen.

Merkwaardig genoeg behoren deze passages over planten tot de meest meeslepende van Šindelka’s nieuwe roman Klimaatverdriet, van de griezelige geschiedenis van de woekerende exoot berenklauw, tot de 17de-eeuwse tulpenmanie in Holland of de orchideeënjacht in Victoriaans Engeland.

Bij Šindelka is dat geen vrijblijvende informatie, hij brengt planten echt tot leven, als bestaansvormen met een ongeziene en onbegrepen kracht. In die zin maakt hij Kryštofs angst voor berenklauw tastbaar. Maar het gaat verder dan dat. Want niet zozeer het woekeren van planten, maar schaarste vanwege het uitsterven van planten, daar draait het om in deze roman.

Marek Šindelka Beeld Willemieke Kars
Marek ŠindelkaBeeld Willemieke Kars

Het verhaal speelt zich af in een niet nader genoemd jaar in de toekomst. Overstromingen teisteren de planeet. In Praag is het verstikkend heet en talloze planten worden met uitsterven bedreigd. Kortom, een toekomstscenario waarin klimaatverandering een schokkende realiteit is geworden.

Het levert ware horrorscènes op

Tegelijk met de nieuwe schaarste zijn er mensen opgedoken die daar geld aan willen verdienen. Zo iemand is Kryštof, die zich tijdens een ‘stage’ in de exotische tuin van een oude man in Praag heeft bekwaamd in de botanica. Hij verdient grof geld met het smokkelen van schaarse planten van overal ter wereld.

De roman vangt aan op het moment dat hij zijn laatste klus heeft aanvaard: het opsporen van de Japanse middernachtsbloem, die de merkwaardige eigenschap heeft te parasiteren op levende wezens. Dat levert ware horrorscènes op. De schrijver heeft zich voor dit gegeven naar eigen zeggen laten inspireren door de Japanse kaidans, horrorverhalen over onzichtbare vormen van leven die overal kunnen gedijen, in planten, dieren én mensen.

Naast de verhaallijn over de lugubere exotische planten, is er ook een intrige rond Kryštofs kindertijd in het gezelschap van Andrej en Nina. Het is een driehoeksverhouding die hen hun hele leven blijft achtervolgen, al wordt nooit helemaal duidelijk waarom. Daarvoor is deze plotlijn te zwak uitgewerkt. En om het allemaal nog ingewikkelder te maken, duiken er ook twee morsige detectives op die twee lijken onderzoeken die in het kielzog van Kryštofs illegale plantenhandel zijn gevonden.

Het schipperen tussen genres – detective, horrorverhaal, what if-relaas, liefdesverhaal – maakt het geheel wel erg disparaat. Maar Šindelka is er nu eenmaal niet de schrijver naar om over een ingewikkeld ­thema als klimaatverandering een snel toegankelijk boek te schrijven.

Klimaatverdriet is een ongemakkelijke roman over een ongemakkelijke waarheid. Want hoewel niemand zich graag de enorme gevolgen van de klimaatverandering voorstelt, doet Šindelka dat expliciet wel. De angst druipt van de bladzijden. Het is angst voor de almacht van een natuur die door de klimaatverandering nieuwe vormen heeft aangenomen.

Dat Šindelka ook de macht van planten zo weergaloos aannemelijk weet te maken, is een ongeziene prestatie.

null Beeld

Marek Šindelka
Klimaatverdriet
Vert. Edgar de Bruin
Das Mag; 380 blz. € 23,99

Lees ook:

Vóór en ná de Fluwelen Revolutie

Geslaagde novelles van Tsjechische auteurs in de Moldavietreeks van uitgeverij Voetnoot.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden