null Beeld
Beeld

BoekrecensieBurgerjournalistiek

De waarheid kan winnen, maakt de man die Bellingcat begon duidelijk

Eliot Higgins schrijft over het ontstaan van Bellingcat, het onderzoekscollectief dat geheimen ontrafelt op basis van openbaar toegankelijke informatie.

De titel van het boek klinkt als een dreigement, en dat is Wij zijn Bellingcat ook. Als je van plan bent andersdenkenden het hoofd af te snijden, raketten af te vuren op een passagiersvliegtuig of politieke vijanden met zenuwgas om te leggen: je komt er niet mee weg. Want die heuvel aan de horizon van de executieplaats gaat iemand thuisbrengen op Google Earth. De gaten in de cockpit van die Maleise Boeing gaat iemand vergelijken met de typerende schade door een Bukraket. De agenten die onder valse naam naar hun doelwit gingen, zullen worden ontmaskerd.

Oprichter Eliot Higgins laat het verhaal van Bellingcat, een organisatie die met openbare informatie geheimen onthult, beginnen op 12 augustus 2011. Hij was een nieuwsverslaafde, die links naar video’s uit brandhaarden, die hij vond op sociale media, postte onder artikelen op de site van de krant The Guardian. “Weet je zeker dat dit Brega is?”, vroeg iemand over beelden die suggereerden dat rebellen dat Libische stadje hadden veroverd. Goede vraag. ­Higgins maakte een schets van alle straten die in de video voorbij kwamen en vond op Google Maps een overeenkomst. “In mijn kantoor in Midden-Engeland had ik de frontlinie ontdekt van een oorlogsgebied, duizenden kilometers ver weg.”

Het succes en de erkenning waren verslavend

Hij werd een kei in ‘geolocatie’, zoals dat ging heten. Het succes en de erkenning waren verslavend. Higgins begon een blog en publiceerde daarop zijn ontdekkingen, maar ook zijn technieken, en verzamelde een grote groep vrijwilligers om zich heen.

Na de burgeroorlog in Libië kwam die in ­Syrië aan de beurt. Bellingcat hielp het Syrische leger betrappen op het gebruik van clusterbommen, vatbommen en gifgas. Hij hield het ‘droog en wetenschappelijk’. Maar als hij de plaats weet vast te stellen waar de lijken van vermoorde gevangenen werden neergelegd, schrijft hij: “Op Google Earth was te zien dat de locatie op een klein stukje lopen lag van het presidentieel paleis – als Assad op de hoek van zijn terrein ging staan, kon hij zien hoe de lijken lagen te rotten in de zon”.

Het gaat hem om de waarheid, maar ook om de daders. Eerst als blogger met een grote aanhang, daarna als aanjager van het steeds professionelere Bellingcat, dat hij niet echt als journalistieke organisatie ziet, maar als een soort burger-inlichtingendienst, en ontwikkelaar van technieken die anderen ook zouden moeten gebruiken. Bellingcat stelt zijn resultaten ter beschikking aan media, politie en justitie. Die blijven allemaal wat hem betreft te veel hangen in ouderwetse manieren van informatie vergaren.

Dat de tekst soms leest als een jaarverslag, is principiële transparantie

Wij zijn Bellingcat is een goed leesbaar, en heel redelijk vertaald verslag van het ontstaan van Bellingcat. Dat het behalve spannende ­gedeelten soms ook stukken heeft met de toon van een jaarverslag, kun je Higgins vergeven: transparantie over methoden is nu eenmaal een basisregel van de organisatie. Hij laat je ook meedenken over de keuzen en problemen, waar Bellingcat voor staat.

Op jacht naar de agenten die de Russische ex-spion Sergej Skripal en zijn dochter probeerden te vermoorden, valt de organisatie een beetje van haar geloof en betaalt voor gelekte telefoongegevens. Medewerkers lopen PTSS op door het bekijken van de wandaden in Syrië. Kunstmatige intelligentie dreigt beelden te kunnen maken die niet meer van echt te onderscheiden zijn. Maar die techniek maakt ook het opsporen mogelijk, in een almaar groeiend aanbod, van precies die video’s die je nader zou willen bekijken. Higgins blijft erin geloven: in de informatiewedloop die het wereldnieuws begeleidt, kan de waarheid het winnen.

null Beeld
Beeld

Eliot Higgins
Wij zijn Bellingcat. Hoe gewone mensen
de onderzoeksjournalisten van de toekomst werden

Vert. Rob de Ridder
Spectrum; 272 blz. € 22,50

Lees ook:

De ‘bellingcatization’ van studenten journalistiek is in volle gang

Onderzoekscollectief Bellingcat verovert Nederland. Opleidingen journalistiek maken in toenemende mate gebruik van de digitale onderzoeksmethoden. Op het ROC Midden-Nederland zijn de studenten enthousiast. ‘Sociale media zijn onze tweede natuur.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden